विधानसभेंतली ‘बोब’ आनी कोंकणीचो सभाव

By Sandesh Prabhudesai
12 November 2013 08:52 IST

गोंय विधानसभेचो विद्यमान सभापती राजेंद्रबाब आर्लेकाराची एक सज्जन, अभ्यासू आनी प्रयोगक्षम व्यक्ती म्हणून नामना आसा. देखूनच विधानसभेचें कामकाज अधिकृत कोंकणी उतरावळ घडोवन ते चलोवपाक लागल्यात. ते खातीर तांणी स्वता अभ्यास केला, तज्ञांची मजत घेतल्या आनी सुरवेक केल्ल्यो कांय चुको सुदारल्यात लेगीत. नवी नवी उतरावळ घडत आसता हाची पुराय जाणविकाय ताका आसा. विधानसभेचें कामकाज कोंकणींतल्यान चलनाशिल्लें अशें न्हय. 1963 वर्सा पयली विधानसभा घडली तेन्नासावन तें कोंकणींतल्यानच चलत आयलां. पूण अधिकृत उतरावळ मात इंग्लिशींतल्यानच वापरताले. ती तांणी कोंकणींतल्यान हाडली देखून गोंयच्या सांसदीय इतिहासांत राजेंद्र आर्लेकार हें नांव अजरंवर उरतलें हातूंत दुबाव ना.

खंयचेंय विधानसभेचें अधिवेशन सोंपलें कीं ताचो निपक्षपातीपणान नियाळ घेवप ही एक पत्रकारी परंपरा. तेच परंपरेक पाळो दिवन एका वेगळ्या विशयाचो नियाळ घेवपाचो हो एक ल्हानसो यत्न. घडये हातूंत मांडिल्ले कांय मुद्दे चुकिचेय आसत. पूण खंय तरी कोणे तरी सुरवात करूंक जाय देखून ही सुरवात. सभापती आर्लेकारबाबान हालींच्या तेंपार कांय निवाडे दिल्यात. कांय उतरां असांसदीय थारायल्यांत जाल्यार कांय उतरां वापरचीं न्हय अश्यो शिटकावण्यो दिल्यात. त्या संदर्भांत हो लेख.

खंयचीं उतरां असांसदीय?

कांय आमदार येतना वतना ‘लोक बोब मारतात’ अशें उलयत आसतात. मुख्यमंत्री वा कांय मंत्र्यांनी ताचेर हरकत घेतकीर हालींच सभापतीन बोब हें उतर असांसदीय थारायलें. कामकाजांतल्यान काडून उडयलें. मात कारण कितें तें सांगलें ना. आतां बोब हें उतर असांसदीय काय कितें ताचेर विचार मांडचे पयलीं असांसदीय उतरां म्हणल्यार कितें तें समजून घेवप गरजेचें थारतलें. सगळ्यांत पयली गजाल म्हणल्यार खंयचें उतर सांसदीय आनी खंयचें असांसदीय हें थारावपाचो पुराय अधिकार सभापतीक आसता. तेन्ना तो मानून घेवचोच पडटा. पूण अशें म्हणून खंयच्याय सभापतीन आपणाक दिसता तशे निवाडे दिवपाची परंपरा भारतीय सांसदीय इतिहासांत ना. आमचोय सभापती ही परंपरा मानूनच फुडें वतलो असो विस्वास आसा.

जी भास सांसदीय कामकाजाची बूज राखना ती असांसदीय. असांसदीय भास हाची व्याख्या मेळटा ते प्रमाण जी भास दुसरे व्यक्तीक अप्रामाणीक म्हूण सुचयता, दुसऱ्याची मानहानी करपी आसता, अश्लील आसता, बिभत्स आसता वा गाळयारी आसता ती असांसदीय भास जाता. लोकसभा कामकाज नेमावळींतल्या कलम 380 खाला हे व्याख्येवांगडाच दुसऱ्याक वापरिल्लीं पोजडीं उतरां, आकसान वापरिल्लीं उतरां, वायट वृत्तीन वापरिल्लीं उतरां वा संसदेची प्रतिश्ठा उणी करपीं उतरांय असांसदीय थारायल्यांत. ह्या आदाराचेर संवसारांतल्या वेगवेगळ्या संसदांनी असांसदीय उतरांची वळेरीय तयार केल्या. अर्थांत, बोब मारप हें उतर गोंय सोडून आनीक खंयूय येवपाचो प्रस्नूच येना. कारण तें अस्सल कोंकणी उतर.

बोब ह्या उतराचे अर्थ

आयचे नामनेचे कोशकार दामोदर घाणेकाराच्या कोंकणी सचित्र अश्टांगी अभ्यासकोशांत (पान 1321) दिल्यात ते अर्थ – किळची, किळांच, आरड, कुलुली, हुयेल, आड्डी, हालेट आनी केंकाटणी. ‘बोब मारप’ हाचोय अर्थ दिला – किळांच मारप, आड्डी मारप, केंकाटप (आतां कित्याक बोब मारता?). तशेंच ‘बोब घालप’ म्हणल्यार कोणाकूय अडचणींत उडोवप आनी ‘बोब पडप’ म्हणल्यार गोंदळ जावप वा घुस्पप अशेय दिल्यात. म्हणल्यारूच बोब हें उतर आमी कोंकणींत वेगवेगळ्या अर्थांनी वापरतात.

आदले मानादीक कोंकणी कोशकार श्रीपाद देसायाच्या कोंकणी शब्दकोशाचेर (भाग – 2, पान 520) बोब हें उतर मेळटा. ताचो अर्थ तांणी दिला तो - व्हडान मारिल्ली आरड, बोवाळ. पोटांत बोबो पडप म्हणल्यार चुरचुरून भूक लागप असोय एक अर्थ दिला. ते भायर बोब वा बोबाट अशीं दोन उतरां वांगडाच दिवन ताचो वेगळो अर्थ दिला – खूब लोकांची रडारड, बोवाळ, विखळाप, किळंची, रडपाचो आकांत. घडये ह्या दुसऱ्या अर्थाक लागून विधानसभेंतल्या कांय लोकांक हें उतर असांसदीय दिसता जावंये.

हाचे भायर भारतीय भाषा संस्थान, मैसूर हे संस्थेन उजवाडायिल्ल्या कोंकणी समांतर शब्द कोशांत एकूच उतर वेगवेगळ्या जातींमदीं कशें बदलत वता तें दिलां. हो कोश मंगळूरच्यान उजवाडायला. थंय पुर्तुगेज येवचे पयलींचीं अस्सल कोंकणी उतरां मेळटात. पान 250 चेर बोब म्हणल्यार outcry (आवटक्राय) असो इंग्लीश अर्थ दिला. ते भायर सारस्वत, गौड सारस्वत, दैवज्ञ, क्रिस्तांव, कोंकण मराठा, क्षत्रीय, खारवी आनी कुणबी ह्या सगळया समाजांमदीं एकूच उतर दिलां – बोब.  

बोब ह्या उतराचे अर्थ

कोंकणी शब्दकोश – भाग 2

कोशकार – श्रीपाद देसाय

पान 520

बोब – व्हडान मारिल्ली आरड, बोवाळ

बोब वा बोबाट – खूब लोकांची रडारड, बोवाळ, विखळाप, किळंची, रडपाचो आकांत

पोटांत बोबो पडप – चुरचुरून भूक लागप

-------------------------

सचित्र अश्टांगी अभ्यासकोश

कोशकार – दामोदर घाणेकार

पान 1321

बोब - किळची, किळांच, आरड, कुलुली, हुयेल, आड्डी, हालेट, केंकाटणी

‘बोब मारप’ – किळांच मारप, आड्डी मारप, केंकाटप (आतां कित्याक बोब मारता?).

‘बोब घालप’ - कोणाकूय अडचणींत उडोवप

‘बोब पडप’ - गोंदळ जावप वा घुस्पप

-------------------------

कोंकणी समांतर शब्दकोश

प्रकाशकः भारतीय भाषा संस्थान, मैसूर

पान 250

बोब – (इंग्लीश अर्थ) – आवटक्राय – outcry

वेगवेगळ्या सामाजीक घटकांमदीं उतराचो वापर

सारस्वत – बोब

गौड सारस्वत – बोब

दैवज्ञ – बोब

क्रिस्तांव – बोब                                                        

कोंकण मराठा – बोब

क्षत्रीय – बोब

खारवी – बोब

कुणबी – बोब

 

कांय जाणांच्या म्हणण्याप्रमाण ‘बोब’ ही फकत कोणूय मरता तेन्ना मारतात ती. एका विशिश्ट समाजांतले लोक ह्या उतराक गाळ कशीय समजतात. पूण गोंयचो भोवजन ‘बोब’ हें उतर वयर कोशकारांनी दिल्यांत त्या अर्थांनी वापरता. ताच्याकय म्हत्वाचें म्हणल्यार हें उतर वेगवेगळ्या वाक्प्रचारांनीय वापरतात. सगळ्यांत म्हत्वाचें म्हणल्यार ‘बोब’ ही स्वता मारिल्ली आसता. आपल्या काळजांतली वेदना व वैफल्य उक्तावपा खातीर. दुसऱ्या खातीर बोब म्हणल्यार दुसऱ्याची बोब घालप वा ताका अडचणींत उडोवप. कोणाक तरी उद्देशून वापरिल्लें पोजडें वा गाळयारें उतर तें निखालस जायना. देखूनच – लोकांच्यो बोबो पडल्यात, लोक बोब मारतात, घे घाल्यो लोकांनी बोबो – अश्या अर्थान आमचे कितलेशेच आमदार सहजपणान हें उतर वापरतात. लोकांच्यो वेदना सभाघरामेरेन पावोवपा खातीर. सभाघरांत मुखावेले व्यक्तीक  वा मंत्र्याक उद्देशून ‘बोब’ हें उतर वापरप जाता तें फकत तुवें वा सरकारान लोकांक अडचणींत उडयलें ह्या अर्थान. खंयचेंय उतर असांसदीय थारावपा खातीर जीं कारणां लागतात तातूंत, अर्थांतच, ‘बोब’ हें उतर सर्वसामान्यपणान बसना. (फकत एका अपवादांत बसता देखून ताका पुरायपणान असांसदीय थारावप हें सांसदीय जायना. देखीक – ‘तूं लायक ना’ हें सभाघरांत चलता. पूण त्याच अर्थाचें ‘तूं नालायक’ हें उतर चलना.)

एकूच गजाल जावंक शकता. आमी ह्या उतराची सांगड मराठींतल्या ‘बोंब’ ह्या उतराकडेन घाली जाल्यार. मराठी शब्दकोशाप्रमाण बोंब म्हणल्यार – तोंडावर हात मारून जोराने केलेला आवाज. हो प्रकारूच मात्सो पोजडो दिसता. देखून बोब हें उतरूय कांय जाणांक पोजडें दिसता जावंये. म्हणल्यार कोंकणीचें मराठीकरण केल्ल्यान आमचे मानसिकतेचेर जाल्लो हो परिणाम आसूं येता.

एकेरी कोंकणी असभ्य?

हे मानसिकतेंतल्यान जाल्ली आनीक एक गजाल विधानसभेंत दिश्टी पडली. चडशे आमदार आनी मंत्री एकामेकांकडेन उलयतना – तूं, तुका, तुजें – अशे तरेन उलयतात. ताचेर सभापतीन एक फावट निवाडो दिलो आनी सभाघरांतल्या वांगड्यांनी एकामेकांक एकेरी पद्दतीन न्हय, तर आदरान पाचारचें अशें शिटकायलें. पयरचे विधानसभेच्या पयल्याच दिसा विरोधी आमदार अचकीत चाळवले. तांकां ओगी करपाच्या प्रयत्नांत सभापतीय चाळवले. ‘तूं बस’, ‘बस पयलीं’, ‘हांव सांगतां तुका बस थंय’ अश्या उतरांनी तांणी सभाघर थंड केलें. तें आयकून बिरबलाचे ते काणयेची याद जाली. कितल्योश्योच भासो अस्खलीत येतात त्या विद्वानाची आवयभास खंयची ती सांगपा खातीर बिरबल तो विद्वान न्हिदिल्लेकडेन ताच्या तोंडार उदक मारता. आंग काडून न्हिदेंतल्यान उठ्ठना तो जे भाशेंत बोब मारता ती ताची आवयभास म्हूण सिद्ध करता. तसोच हो प्रकार आशिल्लो.

1971 वर्सा भाऊसाहेब बांदोडकाराक 60 वर्सां जाल्लीं तेन्ना तांचेर एक गौरव ग्रंथ काडिल्लो. तातूंत पु ल देशपांडेन भाऊचेर लेख बरयला. (भाऊ – पान 22) भाऊ ताका आपल्या भाटांत घेवन वता तेन्ना थंयचे पाडेली, पागेली आनी हेर शेतकार तांचेकडेन ‘हांव सांगतां तुका भाटकारा’ अशे एकेरी पद्दतीन उलयतात ते पळोवन ‘पुल’न ताचेर आपली प्रतिक्रिया बरयल्या ती अशीः “पंजाब्याच्या तोंडी जसे ‘हो जायेगा जी’ असते तसे गोंयकाराच्या तोंडात हे ‘हांव सांगतां तुका’ असते....कोंकणीत एक तर नकली दरबारी आदब नाही. इथे माणसा माणसाला अंतराची जाणीव देणारे बहुवचन नाही! सारे ‘अरे तुरे’तच चाललेले. म्हणजे उद्धटपणाने नव्हे परंतु एका विलक्षण जवळिकेने – भाऊने राज्य कसे करावे हे त्यांची प्रजाच त्यांना समजावून सांगत होती.”

ह्या ‘अरे-तुरे’त पुल देशपांडेसारक्या मराठी मनशाक लेगीत आपलेपण दिसता. जाल्यार आमच्या आमदारांनी त्याच अस्सल कोंकणी सभावान आरे-तुरे केल्यार आमकां तें अप्रतिश्ठीतपणाचें कित्याक दिसचें? दुसऱ्या भाशांचो सभाव उश्णो घेवन आमी आमची भास ‘सु-संस्कृत’ करपाची धडपड कित्याक करची? निमणे वेळ येता तेन्ना आमच्या तोंडार सहजपणान येवपी ही भासूच आमची खरी निजाची संस्कृताय न्ही? ह्या लेखांत हावें लेगीत अदीं-मदीं ते, तांणी असो उल्लेख केला (मुद्दाम काडिल्लो ना) तोय हेर भाशांच्या प्रभावांतल्यानच आयला जावंये. तशें पळोवंक गेल्यार पंजाबी वा उत्तर भारतांतले हिंदींत आवय-बापूय आपल्या एका वर्साच्या भुरग्याक लेगीत ‘आप’ म्हणटात. आमचीं गोंयचीं भुरगीं आवय-बापायक लेगीत ‘तूं’ म्हणून पाचारतात. फाल्यां हिंदींत वा पंजाबींत म्हणटात म्हणून आमीय आमच्या भुरग्यांक – तुमी - म्हणपाक लागतले?

आमच्या ह्या अट्टाहासा फाटल्यान आनीक एक कारण आसपाक शकता. घडये आमचेच नकळत आमी आमचे कोंकणीक असभ्य मानतात जावंये आनी ताकाच लागून तिका सभ्य करपाचो हो प्रयत्न आसुंये. हरशींय आमी गोंयकार स्वताक हेरांपरस उणाक लेखतातूच. ताकाच लागून तर आमकां पुर्तुगेज आमची आवयभास दिसली, मागीर मराठी दिसली आनी आतां इंग्लीश दिसता. स्वताचे भाशेक उणाक लेखपाचें आनी स्वताकय उणाक लेखपाचे हे दोनूय प्रकार एकेच वृत्तींतल्यान आयल्यात. न्युनगंडांतल्यान.

आतां अशें म्हणून कोणूय - तुमी, तुमकां - अशें म्हणटा आसत जाल्यार ताका हरकत घेवपाचें निखालस कारण ना.  ताचे फाटल्यान  आदराची भावना आसा हें  मतींत घेवन ते भावनेचो आदर मुजरत करचो. पूण तुमीच म्हणपाक जाय असो अट्टाहास धरचो न्हय. तूं म्हणलें जाल्यार तें आदरार्थी जायना अशें समजुचें न्हय. कारण एकेरी उल्लेख करप हो आमचो कोंकणीचो निजाचो सभाव. तो सहजपणान येता जाल्यार ताका हरकत घेवची न्हय. आनी तो अपमानूय समजुचो न्हय. निमणे तूं म्हणटा काय तुमी म्हणटा हाचेर सभ्यता खंय थारता? तुमी तुमी म्हणीत विस्वासघात करपी बरे काय तूं म्हणीत दुसऱ्याकडेन नमळायेन वागपी खरे? कोण सभ्य आनी कोण असभ्य? निमणे वृत्ती संस्कृतायेचेर थारता, तूं आनी तुमीचेर न्हय. तशें जाल्यार आख्खे गोंय आनी आमचे सगळे वंशज असभ्य थारतले. आनी – आप - म्हणीत फाटींत सुरो घालपी सभ्य.

कोंकणीची धजा

ताच्याकय फुडली आनीक एक गजाल मात सध्या सर्रास घडपाक लागल्या. खासा करून आमदारांक तर ताची व्हडा प्रमाणांत लागण जाल्या. एक विचित्र कोंकणी उलोवपाची. म्हणल्यार अशें – ही जी मागणी केली गेल्ली आसा, हो जो प्रस्न मांडलो गेल्लो आसा, हो जो प्रस्ताव दवरलो गेला, आनी अशे तरेन हो प्रस्न सोडयला गेला, आमी हें मुद्दाम करनात अशें सांगलें वता  - अशें जायतें.

हांगां कोणाची धजा मारपाचो उद्देश निखालस ना. पूण आमचे कोंकणी भाशेची धजा चल्ल्या हें किंवाट्यान सांगपाचो कळवळो मात्र खात्रेन आसा. मराठी भाशेच्या परिणामाक लागून हें जाता अशें धरलें जाल्यार – अशें अशें केलें गेलें वता – हें खंयचे भाशेंतलें? मराठींत दोन क्रियापदां आसात, पूण तीन नात. ‘केले गेले जाते’ अशें मराठींत तरी खंय आसा? आनी आमचे कोंकणींत तर दोन क्रियापदां चुकून येतात. (सांगून गेलो, धरून हाडलो अशीं गरजेचीं आसात थंयच). नाजाल्यार सगळें कितें एकाच क्रियापदांत मेकळें जाता – मागणी केल्या, प्रस्न मांडला, प्रस्ताव दवरला, प्रस्न सोडयला, अशें सांगतात, अशें करतात (चौकट पळोवची) – अशें खूबशें कितें.

कोंकणीच्यो भोयो भोयो

विचित्र कोंकणी

निजाची कोंकणी

हो जो प्रस्न मांडलो गेल्लो आसा...

हो जो प्रस्न मांडला

असो प्रस्ताव दवरलो गेला

असो प्रस्ताव दवरला

अशे तरेन हो प्रस्न सोडयलो वतलो

अशे तरेन हो प्रस्न सोडयतले

अशें सांगलें वता, कीं...

अशें सांगतात, कीं

ही जी मागणी केली गेल्ली आसा...

ही जी मागणी केल्या

अशें केलें गेलें वता

अशें करतात

 

आतां एकाच क्रियापदान कोंकणीचो प्रस्न सुट्टा जाल्यार हो दोन आनी तीन-तीन क्रियापदांचो सोस कित्याक? ही भास रचपी आमच्या ‘अडाणी’ जाण्टेल्यांचो आमी मान राखया आनी तांचीच कोंकणी उलोवया न्ही? तिचो निजाचो सभाव बेठोच आमी कित्याक बदलुया?

आदल्या तेंपार माचयेर वतकीर पुर्तुगेज वा मराठीन उलोवप म्हणल्यार प्रतिश्ठीतपणाचें मानताले. कोंकणी उलोवप उणाक समजताले. तिका कुजनांतली भास म्हूण हिणायताले. आतां दुसरे भाशेचो सभाव उश्णो घेवन कोंकणी उलोवप म्हणल्यार प्रतिश्ठीतपणाचें समजतात. तातूंत मराठी, हिंदी आनी इंग्लिशीचो पगडो आमचेर आशिल्ल्यान आमच्या कोंकणींत कितलशींच उतरां त्या भाशांतलीं भरसल्यांत. पूण कोंकणीचो निजाचो सभाव राखून दवरून दुसऱ्या भाशेंतलीं उतरां वापरल्यार तीं इतलीं कृत्रीम दिसनात. मात भाशेचो निसर्गीक सभावूच बदल्ल्यार कशें जातलें? कोंकणी कोंकणींतल्यान उलयल्यार तें आमकां उणाकपणाचें दिसता काय? आमचे भाशेक आमीच उणाक लेखतात काय? आमच्या खाशेलेपणाची आमकांच लज दिसता काय?

म्हजे दिश्टीन हें खरें असांसदीय. कारण हांगां म्हजे निजाचे भाशेची धजा मारप चल्लां. तिची मानहानी चल्ल्या. मुद्दाम न्हय, पूण नकळटना हें चलत आयलां. ही असांसदीय करणी बंद जावची ही कळकळीची विनंती. हातूंत कोणाचेरूच टिका करपाचो निखालस हेतू ना. कोणाक उणाक लेखपाचोय ना. कारण ह्यो चुको आमी सगळेच करतात, फकत आमदारच न्हय. पूण आमदार हे फुडारी आसतात. तांची भास ही ल्हवू ल्हवू लोकांची भास जाता. देखून हाची सुरवात विधासभेंतल्यान जाली जाल्यार दुदांत साकर कशी. तातूंत आर्लेकारबाबासारके समंजस भाशामोगी आशिल्ल्यान दिसता, हे जावंक पावतलें. तें जावचें, ही प्रामाणीक इत्सा. भाशेखातीर. आमचे कोंकणीखातीर. आमच्या सोबीत सुंदर गोंयांखातीर.

Disclaimer: Views expressed above are the author's own.

Blogger's Profile

Sandesh Prabhudesai

Sandesh Prabhudesai is a journalist, presently the Editor of goanews.com, Goa's oldest exclusive news website since 1996. He has earlier worked as the Editor-in-Chief of Prudent & Goa365, Goa's TV channels and Editor of Sunaparant, besides working as a reporter for Goan and national dailies & weeklies in English and Marathi since 1987. He also reports for the BBC. He is also actively involved in literary and cultural activities. After retirement from day-to-day journalism in 2020, he is into Re-Search Journalism (पुनर्सोद पत्रकारिता), focusing on analytical articles, Video programs & Books.

Drop a comment

Enter The Code Displayed hereRefresh Image


Related Blogs