आमी डॉल्फिन जावया; कोंडांतले बेबे न्हय

By Sandesh Prabhudesai
29 October 2014 22:54 IST

सर्जनशील लेखन म्हणल्यार निखटी मनरिजवण न्हय. कल्पनेचे खेळ न्हय. आमच्या भंवतणचो समाज फोडटा तो तर संवेदनशील असो निजाचो लेखक न्हयच न्हय. लेखकाच्यो मुखेलपणान तीन जापसालदारक्यो आसतात. 1) समाजांतलें वास्तव दाखोवप, 2) समाजाक एकठांय हाडप-दवरप आनी 3) समाजाक विज्ञानीक दिश्टिकोणांतल्यान मुखार व्हरप. ह्यो जापसालदारक्यो अंमलांत हाडचे खातीर लेखकान वास्तव होलमून घेवप गरजेचें. वास्तव समजुपा खातीर इतिहासाचो नियाळय घेवप गरजेचें.

आमी गोंयकार. गोंयांत रावपी वा परिस्थितीक लागून गोंयांभायर गेल्ले. गोंयांचेर वट्ट 16 राजवटींनी राज्य केलें. एकलोय राजा गोंयकार न्हय. भोवतेकांनी एक ते देड शेंकडो तरी राज्य केलांच. तातूंत चडांत चड वाठारांचेर चडांत चड वर्सां राज्य करपी म्हळ्यार कर्नांटकांतलो कदंब राजा. सुमार 350 वर्सां. पुर्तुगेजांनी साश्ट (मुरगांव धरून), तिसवाडी आनी बार्देस म्हालांचेर 450 वर्सां राज्य केलें. हेर आठ तालुक्यांचेर 125 ते 200 वर्सां. ह्या इतिहासांतल्यान दोन गजाली घडल्यो. संवसारभरांतलो वेगवेगळ्या संस्कृतींचो लोक गोंयांत येवन स्थायीक जालो. आनी दुसरे वटेन गोंयकार संवसारभर फाफसलो. भारत देशांतल्या मुखेलपणान चार राज्यांनी आनी संवसारांतल्या चाळिसांवयर देशांनी. पूण जंय गेलो थंय ताणे एके गजालीचो अभिमान बाळगिलो - हांव कोंकणी!

कितें ही कोंकणी? निखटी भास? निखटी संस्कृताय? काय कोंकणी अस्मिताय? मुळांत अस्मिताय म्हणल्यार कितें? ती भास आनी संस्कृताये परस वेगळी? चड कितें तरी? गोंयचो ओपिनियन पोल हो भारतांतलो आजमेरेनेचो एकमेव जनमत कौल. थंय स्वताची आवयभास कोंकणी म्हणपी, मराठीक आवयभास आनी कोंकणीक बोली मानपी तशेंच कोंकणीपरस पुर्तुगेज चड श्रेश्ठ मानपी अशे भोवसंख्य गोंयकार एके वटेन रावले आनी विलिनीकरणा आड मत दिवन तांणी गोंयचें वेगळें भुगोलीक अस्तित्व राखून दवरलें. भाशेच्यो वंयो हुपून गोंयकारपण राखपा खातीर ते एकठांय आयिल्ले. ही गोंयकारपणाची चळवळ मुखार गेली काय परत आपापल्या भाशा-मोगांत विभागून ल्हान ल्हान जायत गेली? आनी अश्या वेळार लेखकांनी कितें केलें? आमी भाशांच्या नांवांनी गोंयचे वांटे घाले, काय भासांच्या पलतडीं वचून संवसारभरांतल्या गोंयकारांक एकठांय हाडलें?

अश्या वेळार मुखेल प्रस्न येता तो गोंयकारपण म्हणल्यार कितें? आमी म्हणटात, आमची आयडेंटिटी. आयडेंटिटी म्हणल्यार आस्तित्व वा आमची वळख. काय अस्मिताय? अस्मिताय म्हणल्यार निखटें अस्तित्व वा वळख? तशें जाल्यार मागीर आमी आमची भास, लोककला, भेस, जेवण-खाण ही आमची आयडेंटिटी इतल्याचेरच थांबतले. पूण अस्मिताय म्हणल्यार हाच्याकय मुखावेलें कितें तरी. हेरांकडेन गावना आनी आमचेकडेन आसा अशें आमचें कितें तरी खाशेलेंपण. हें खाशेलेंपण आमकां आमच्या इतिहासांतल्यान मेळ्ळां आनी सांस्कृतीक संक्रमणांतल्यान घडलां. तें आमकां सोदून काडचें पडटलें. कारण ती आमची अस्मिताय.

म्हाका तरी गोंयकार हो मल्टिफॅसेटेड, म्हणल्यार भोवआयामी दिसता. हो आयाम आमकां तीन तरांनी आयला. पयलो – आमी मल्टिकल्चरल, वा भोवसांस्कृतीक. 16 राजवटींतल्यान हो भोवसांस्कृतीक आयाम आमकां गावला. देखूनच एकूच शिगमो – शेतकारांचो उत्सव – आमकां येद्याश्या गोंयांत पावलापावलार बदलिल्लो मेळटा. जवाहरलाल नेहरून गोंयांक भारताच्या चेऱ्यावेलें मुमर म्हणिल्लें आसत. पूण ह्या भारत देशांत प्रामुख्यान आशिल्ल्या दोन संस्कृतायांचो संगम – आर्य आनी द्रवीड संस्कृती – आमकां फकत गोंयांत पळोवंक मेळटा. तेच प्रमाण आमचे मदीं मुघल संस्कृतायेचीं मुळां जितलीं सापडटात तितलींच पुर्तगेजांच्या राजवटीक लागून आयिल्लीं युरोपियन संस्कृतायेचीं पाळांय सापडटात. आजकाल बंगाली दुर्गेक पुजेक लावन माटवांत गुजराती गर्बा खेळपी गोंयकार तर सर्रास मेळटा. हातूंतल्यान आमची एक आगळी-वेगळी संस्कृताय घडल्या. भारतीयच, पूण तरिकय खाशेली. ही आमची अस्मिताय.

आमी मल्टिलिंग्वल, म्हणल्यार भोवभाशीक. वेगवेगळ्यो आवयभासो आशिल्ले, पूण एका राज्यांत रावपी लोक सगळ्याकच आसतात. पूण आवयभास एकूच आसली तरिकय आपल्या वेव्हारांत, बरोवपांत, उलोवपांत, वाचपांत, अभ्यासांत वेगवेगळ्यो भासो सहजपणान वापरपी आमी कोंकणी मनीस. कोंकणी वांगडाच मराठी, पुर्तुगेज, हिंदी, इंग्लीश अश्या भासांचेर प्रभुत्व आशिल्लो गोंयकार दुर्दैवान आज उणो जायत चल्ला. आमच्या कांय जाण्टेल्यांक तर गुजराती, कन्नड आनी फ्रेंच भासो लेगीत येताल्यो. ही परंपरा मुखार वचना हें दुःख.

ताच्याकय फुडली गजाल म्हणल्यार आमी मल्टिनॅशनल – भोवराष्ट्रीय. म्हणल्यार आमी तांचीं राष्ट्रीयत्वां आपणायिल्लीं नात. पूण संवसारभ भोंविल्ल्यान वेगवेगळ्या राष्ट्रांतल्यो बऱ्यो पद्दती आनी चाली-रिती आमी आपणायल्यात. ते भायर ह्या राष्ट्रांकडेन पोटा-पाणयाचो संबंद आशिल्ल्यान एक विस्तारीत स्वरुपाची मानसिकताय आमचेमदीं तयार जाल्या. आमी हेरांवरी संकुचीत नात. आमचें मन आमच्या दर्यावरीच विशाळ जालां. ताकाच लागून आमी कोणाकय आमचेमदीं आस्पावन घेवंक शकतात, तांची सरबराय करपाक शकतात, तांचेकडल्यान शिकून स्वताक मनान आनी सभावान गिरेस्त करपाक शकतात.

हीं खाशेलेंपणां ही आमची अस्मिताय.

पूण दुर्दैवान हें चित्र बदलपाक लागलां. दिसान दीस आमी संकुचीत जावंक लागल्यात. हेर लोकसंस्कृतायेंक आपणायतना आमच्या लोकसंस्कृतायेंक आमी खोटावंक लागल्यात. ताकाच लागून गर्बा खेळटना आमी तोणयां मेळाक वा गोफाक हिणसायतात. पुर्तुगेज राजवट वायट आशिल्ली म्हूण गिरेस्त आनी म्होवाळ अशे पुर्तेगज भाशेचोय द्वेश करतात. महाराष्ट्र मराठीच्या नांवान गोंयांक गिळूंक सोदतालें म्हणून मराठी भाशेचोय दुस्वास करतात. मराठी साहित्य म्हणल्यार भारतांतल्या प्रागतीक चळवळींचो आनी विचारांचो खजिनो हें लेगीत समजून घेवंक तयार नात. आनी आतां तर कोंकणीक लेगीत खोंटावन फकत इंग्लिशीक वेंग मारून बसूंक लागल्यात. युरोपांत नोकरी-धंद्याक वचपाक जाय म्हणून भारतीय नागरिकत्वाचो लेगीत त्याग करूंक लागल्यात. आमची भोवसांस्कृतीक, भोवभाशीक आनी भोवराष्ट्रीय ‘कोंकणी अस्मिताय’ वगडावपाक लागल्यात.

एका तेंपार रामा कामोती सारक्या विद्वानान सात जुव्यांची मुंबय एकठांय करून तातूंतल्यान पुराय भारताची अर्थीक राजधानी घडोवपाचें मुळावण घाल्लें. ही खरी म्हणल्यार कोंकणी मनशाची तांक. हांगां गोंय सरकारय सगळ्या न्हंयांचेर पूल बांदून सगले जुंवे जोडीत चल्लां. आमी मात आमचे जाती वा धर्माच्या भेदाभेदांचे जुंवे आनिकय घट करीत चल्ल्यात. तातूंत धर्मीक, सांस्कृतीक आनी भाशीक मळांचेर नवनवे जुंवे तयार करपाक लागल्यात. एकाच गोंयांत आमी चार गोंयां तयार केल्यांत. एक पोरण्या काबिजादींचें चार तालुक्यांचें गोंय, दुसरें नव्या काबिजादींचें आठ तालुक्यांचें गोंय, तिसरें दर्यावेळांचेर मेळपी आमच्या कसल्याच संस्कृतायेकडेन कसलोच संबंद नाशिल्लें विकृत संस्कृतायेचें गोंय आनी चवथें ‘घांटयांचें’ गोंय. प्रत्यक्षांत - गावडा, कुणबी आनी वेळीप हे मूळ गोंयकार सोडल्यार आमी सगळे घांटी, सगळे भायले. 16 राजवटींनी हाडिल्ले. पूण तरिकय आमी स्वताक गोंयकार म्हणटात आनी हालींच्या तेंपार गोंयांत येवन आमची गरज जावन हांगां स्थायीक जाल्ल्या ‘परप्रांतियांक’ हिणसायतात, कुस्कुटायतात, तांकां मनशापरस पाश्ट वागणूक दितात. ही खात्रेन आमची अस्मिताय न्हय.

आमी बेबे जाल्यात. कोंडांतले. आपलें कोंड हेंच आपलें जग समजून तातूंतच उडयो मारीत स्वताचो उदोउदो करपी बेबे. लोक बेबे म्हणून लेखकय बेबे जाल्यात काय लेखक बेबे म्हणून लोक बेबे जाल्यात तें कळपाक मार्ग ना. अश्या वेळार आमी लेखकांनी बेबे न्हय, डॉल्फिन जावपाची गरज आसा. डॉल्फिन दर्यांत आसता. न्हंयांनीय भोंवता. दर्याचे देगेर येता तसोच भितर भितर दर्याच्या तळाकय बुडी मारता. उदकांतल्यान तकली वयर काडटा तेन्ना तर जाता तितली वयर उडकी मारून उसळटा. फकत जलचरांमदींच वावुरना, जमनीवेल्या प्राणिमात्रांकडेन आनी मनशांकडेनय इश्टागत जोडटा. ही कोंकणी मनशाची तांक. ही कोंकणी मनशाची अस्मिताय. ती अभिमानान मिरोवन आख्ख्या संवसाराक मनीसपणाची देख दिवपाची जापसालदारकी देखूनच हेरांपरस कोंकणी मनशाची चड. मागीर तो ह्या संवसाररुपी दर्यांत खंयूय आसूं. तांचें फुडारपण करपाची लागणूक ही लेखकाची. सुरवात ताचेकडल्यान जावंक जाय. देखूनच म्हज्या समेस्त लेखक आनी कलाकार वांगड्यांकडेन म्हजें मायेमोगाचें मागणें – आमी डॉल्फिन जावंया, बेबे न्हय.

(26 ऑक्टोबराक मडगांवां रविन्द्र भवनांत जाल्ल्या अखिल भारतीय लेखक संघटनेच्या दुसऱ्या अधिवेशनाचें उक्तावण करतना लेखकान केल्ल्या भाशणाचो हो आपरोस.)

 

Blogger's Profile

Sandesh Prabhudesai

Sandesh Prabhudesai is a journalist, presently the Editor of goanews.com, Goa's oldest exclusive news website since 1996. He has earlier worked as the Editor-in-Chief of HCN and Prudent, Goa's TV channels and Editor of Sunaparant, besides working as a reporter for Goan and national dailies & weeklies in English and Marathi since 1987. He also reports for the BBC. He is also actively involved in literary and cultural activities.

Drop a comment

Enter The Code Displayed hereRefresh Image


Previous Comments

Dolphins are aquatic Frogs are amphibians. Frogs roam on land and water both. Dolphins only live in water and just jump in air for a few moments out of water. Therefore, it is good to be a frog than Dolphin because frog at least roam around on both land and water. Let us be 'Bay Bay'

- Pedro Antao, Dubai | 30 th October 2014 14:52

 

Related Blogs