कोंकणी चळवळः आकुंचीत काय संकुचीत?

By Sandesh Prabhudesai
02 October 2012 15:51 IST

भारतीय संविधानांत जशे नागरिकाचे मुळावे हक्क सांगल्यात तशींच मुळावीं कर्तव्यांय सांगल्यांत. हातूंतलें एक कर्तव्य म्हणल्यार धर्मीक, भाशीक, प्रांतीय आनी विभागीय विविधतेच्या पलतडीं वचून सगळ्या भारतियांमदीं भावचार आनी एकचाराचें वातावरण तयार करप. भारत हो भोवभाशीक आनी भोवधर्मीय देस. भाशावार प्रांतरचना करून हो देश आमच्या म्हालगड्यांनी एक ऱाष्ट्र म्हूण उबो केला. पूण दरेका प्रांताची भास वेगळी, भेस वेगळो, संस्कृताय वेगळी आनी खाण-जेवण लेगीत वेगवेगळें. तातूंत धर्मा-धर्मांमदीं विभिन्नता. अश्या वेळार एकचाराची आनी भावचाराची संस्कृताय तट्टटीत जिती जिवी दवरप आनी ‘आमी सगळे एक’ ही भावना काळजांत भरसुवप हें फकाणाचें काम न्हय. तातूंत धर्मकोल्लीपणाचें राजकारण करपी वृत्ती आनी प्रवृत्तींचेर मात करून हें साध्य करप सामकेंच कुस्तार. देखून तर ह्या देशाक एक करून लेगीत हांगां भास, प्रांत आनी धर्मावेल्यान दंगली जायत आसात. निश्पाप लोक मरत आसात आनी तांच्या मड्यांच्या धगाचेर धर्मकोल्ली राजकारणी आपापली पोळी भाजीत आसात. हो करता म्हूण तो करता आनी तो करता म्हूण आमीयबी करतात. विभाजनाचे करणेचें समर्थनूय करतात आनी मनशा-मनशामदीं भेदभावूय वाडयतात. दुस्वास होच ह्या अपप्रवृत्तींचो स्वास जाला.

भारतांत आसा ती परिस्थिती गोंयांत ना(शिल्ली). गोंयांतलो गोंयकारांचो एकचार हो कालमेरेन सगळ्यांखातीरूच एक देख आशिल्लो. हांगां दंगली जाल्यो नात अशें ना. धर्म वा भाशेवेल्यान दुस्वाशी वातावरण तयार जालें ना अशेंय ना. जालें. पूण तें तितलेच बेगीन निवळ्ळेंयबी. कारण फुडाऱ्यांनी तयार केल्लें वातावरण भौसान पुरायेन आपणायलें ना. गोंय मुक्त जातकीर रोकडीच वास्को शारांत दंगल जावपा सारकी परिस्थिती 1964 वर्सा निर्माण जाल्ली. गोंयकार आनी खासा करून उत्तर प्रदेशांतल्यान आयिल्ल्या भायल्यांमदीं. उपरांत 20 वर्सांनी परत त्याच वास्को शारांत गोंयकार आनी बिगर-गोंयकारांमदीं झगडीं जावन हजारांनी कन्नडिगा बिगर-गोंयकारांक गोंय सोडून वच्चें पडलें. ते वतकीर सगळीं कामां ठप्प जालीं आनी उपरांत गरजू गोंयकारांचे दोळे उगडले. 1966 वर्सा ओपिनियन पोलावेळार तर कोंकणी-मराठी आनी विलिनीकरणाच्या प्रस्नावेल्यान हिंदू-क्रिस्तांवांमदीं तेढ आनी दुस्वासाचें सोंसू नजो अशें वातावरण निर्माण जाल्लें. कांय कडेन दंगल नासत, पूण धर्मीक झगडीं जाल्लीं. उपरांत तशीच परत 20 वर्सांनी राजभास आंदोलना वेळार भाशेवेल्यानच हिंदू-क्रिस्तांवांमदीं तीच तेढ परत तयार जाली. वास्कोच्याच शारांत दंगल लेगीत जाली. प्रॉग्रेसिव्ह स्टुडंट्स युनियनांत वावुरपी विद्यार्थ्यांनी फुडाकार घेवन हें वातावरण निवळावंक नाशिल्लें जाल्यार वास्कोंत आनी गोंयांत हेर कांय गांवांनीय दंगलीचो उजो पेटपाचो. उपरांत परत 20 वर्सांनी 2006 वर्सा सावड्डें-कुडचड्यार हिंदू आनी मुसलमानांमदीं दंगल पेटली. आजूय हो न्हिविल्लो उजो धर्मकोल्लीपणाची फू मारून परत पेटोवपाचे यत्न चालूच आसात.

दुस्वास, तेढ, किजिलां, वाद, झगडीं, मारामारी, दंगल, कापाकापी, उजो आनी भस्म असो हो ग्राफ आसता. पूण गोंयांत हो ग्राफ चडना. कारण आमचें गोंयकारपण. आमची कोंकणी संस्कृताय. आमची कोंकणी अस्मिताय. कोंकणी ही आमचे खातीर फकत भास न्हय. तो आमचो स्वास. तो आमचो कंडपास. प्रयत्न केल्यार लेगीत सुटचो ना असो हो एकचाराचो आनी भावचाराचो घट्ट बांदिल्लो पास. कोंकणी चळवळ ही ह्याच गोंयकारपणाची चळवळ. मनीसपणाची चळवळ. तिचो कॅनव्हास भास, जात, धर्म, प्रांत, देश अशीं सगळीं बंदनां तोडून संवसारभर फांकता. हे चळवळीक फकत राष्ट्रीय आंवाठ ना, ग्लोबल आंवाठ आसा. वैश्वीक आंवाठ आसा. हो वैश्वीक दिश्टिकोण हीच हे चळवळीची ताकद. ही ताकद उणी जाली आनी हो दिश्टिकोण मोटवो जालो जाल्यार कोंकणी चळवळ सोंपतली. ती आकुंचीत जातली. संकुचीत जातली. खंयचे खंय नाच्च जातली. कोंकणी भास हें हे चळवळीचें साध्य न्हय. तें साधन. संपर्काचें. आपलेपणाचें. जात-धर्मा पलतडीं वचून काळजां जोडपाचें. हे मातयेंत आसून लेगीत जें मराठी करपाक शकना, पुर्तुगेज करपाक शकली ना आनी इंग्लीश करपाक शकची ना तो मनशां-मनशांमदलो पूल बांदपाचें काम कोंकणी भास करता. देखून भायल्यान आयिल्लो दरेकलो पयलीं कोंकणी शिकता. शिकतां शिकतां ताचे नकळटांच कोंकणी संस्कृताय शिकता, कोंकणी अस्मिताय शिकता. पर्यायान, मनीसपणाची भास शिकता.

ही बुन्याद आमकां आमच्या म्हालगड्यांनी घालून दिल्या. कोंकणीचे म्हापुरूस शणैं गोंयबाबान घालून दिल्या. ते कोंकणी भाशेचे माथेफिरू (फॅनॅटिक) नाशिल्ले. शणैं गोंयबाब हे एक निजाचे इतिहासकार. एक तत्वगिन्यानी. सत्याचे कसवटेर मुखावेली परिस्थिती घासून पळयात आनी कितें तें तुमची थारायात अशें बिनदिक्कत आव्हान दिवपी एक सत्यनिश्ठ आशिल्ले. देखूनच तांचे मुद्दे खोडून काडप मराठी भास आनी कोंकणी बोली म्हणटल्यांक शक्य जालें ना. तेच वाटेन माधव मंजुनाथ शानभाग गेले. तीच वाट रविन्द्रबाब केळेकार, मनोहरराय सरदेसाय, र वि पंडित, फेलिक्स कार्दोज वा चाफ्रा डिकॉस्टा सारक्या म्हालगड्यांनी घासून-पुसून आनीक निवळ केली. रुंद केली. तिचो राजमार्ग केलो. हेय म्हालगडे फकत साहित्यीक वा कोंकणी भाशेचे फॅनॅटिक नाशिल्ले. फ्रॅंच राज्यक्रांती धरून भारतीय स्वातंत्र्याची चळवळ आनी गोंय मुक्तीचें झूज अश्या सगळ्या मुक्ती लढ्यांचें वस्तुनिश्ठ विश्लेशण तांणी केल्लें. कांय जाण तर महात्मा गांधीच्या सहवासांत वावुरिल्ले. उरिल्ले गांधीवादी विचारांच्या सहवासांत. तातूंतल्यान एक वैश्वीक नदर तांकां लाबिल्ली. तीच तांणी कोंकणी चळवळीक दिली. देखूनच ही सुपुल्ल्या कोंकणी समाजाची धाकटुली चळवळ पुराय भारत देशाक देखदिणी जाली. तिची वैचारीक ताकद पुराय देशाचो आदर्श जाली.

हो सगळो दिश्टिकोण घेवन आमी आज कोंकणी चळवळीकडेन वस्तुनिश्ठपणान पळोवया. थोडेशें निरीक्षण आनी इल्लें चडशें आत्मनिरीक्षण करया. आमकांय नियाळया आनी चळवळीकडेनय त्रयस्थ जावन पळोवया. खंय आसा ती? कितें करता ती? खंयची विचारधारा घेवन मुखार वता ती? आपलेपणाची, काय दुस्वासाची? एकचाराची, काय भेदाभेदाची? भावचाराची, काय भावबंदकीची? सगळ्या जात-धर्मांक एकठांय हाडपाची, काय जात-धर्मियांक आपणाकडल्यान धुकुळपाची? एकामेकांक आपणावपाची, काय एकामेकांक न्हयकारपाची? सत्य मानून घेवन तातूंतल्यान वाट काडपाची, काय असत्य हेंच सत्य म्हूण सांगून ताच्या म्हालवजार आत्मसंतुश्ट आनी अल्पसंतुश्ट जैतां जोडपाची? समाज एकटावपाची, काय समाज फोडपाची? भौशीक, काय आत्मकेंद्रीत? आकुंचीत, काय विशाळ दिश्टिकोणाची? आपापलो कार्यभाग सादून घेवपा खातीर तत्वांकडेन तडजोडी करपाची, काय निसुवार्थीपणान सगळ्या लाब आनी लोभांचेर लाथ मारून आपलो हक्क मेळोवन घेवपी? लाथ मारता थंय उदक काडपी, काय कोणाच्या तरी पोशान उदक पियेवपी? सुवार्थी, काय निसुवार्थी? संकुचीत, काय वैश्वीक?

खऱ्यांनीच इल्ले अंतर्मुख जावया आनी उक्त्या दोळ्यांनी पळोवया. काल मेरेन एकठांय आशिल्लो समेस्त कोंकणी समाज – गोंयांत आनी गोंयांभायरूय – एकठांय आसा, काय पैसावला? घट आसा, काय फुटला? संवसारभर फाफसल्ल्या कोंकणी समाजाचे जुंवे जाल्यात, काय ते जुंवे जोडपांत आमी येसस्वी जाल्यात? आमचीं मनां दुस्वासी आसात, काय नितळ निवळ मोगाचीं? मनां कुसल्यांत, काय परमळीत जावन फुल्ल्यांत? कोंकणी चळवळीन जोडलें काय मोडलें? कितलें जोडलें, कितलें वगडायलें? कितें जोडलें, कितें वगडायलें? फोडलें, काय एकठांयलें? कोंकणी चळवळ एक आसा, काय फुटल्या? आकुंचीत-संकुचीत जाल्या, काय पुराय विश्वाक वेंगावपाची ताकद तिचे मदीं निर्माण जाल्या?

ह्या प्रस्नांचेर भौशीक भासाभास नाका. फकत आमच्या मनाकडेन वस्तुनिश्ठपणान भासाभास करया. कारण आमी कोणाकय फटोवपाक शकतात, पूण स्वताच्या मनाक निखालस फटोवपाक शकनात. तें शक्यूच नासता. तितलेंच करया. पूण वस्तुनिश्ठपणान करया. शणैं गोंयबाबान सांगिल्लेवरी सत्याचे कसवटेर घासून करया. थंय जी जाप मेळटली, तीच आसतली कोंकणी चळवळीची वाट. कोंकणीचो खरोखुरो राजमार्ग. राजांनी न्हय, समेस्त कोंकणी समाजान एकवटान बांदिल्लो महामार्ग.

Blogger's Profile

Sandesh Prabhudesai

Sandesh Prabhudesai is a journalist, presently the Editor of goanews.com, Goa's oldest exclusive news website since 1996. He has earlier worked as the Editor-in-Chief of HCN and Prudent, Goa's TV channels and Editor of Sunaparant, besides working as a reporter for Goan and national dailies & weeklies in English and Marathi since 1987. He also reports for the BBC. He is also actively involved in literary and cultural activities.

Drop a comment

Enter The Code Displayed hereRefresh Image


Related Blogs