ओपिनियन पोलः भाशीक न्हय; राजकी झूज!

By Sandesh Prabhudesai
13 January 2018 20:15 IST

ओपिनियन पोलान प्रस्न सुटावे केले नात, पूण प्रस्न सुटावे करपाची वाट मेकळी करून दिली. 1961 वर्सा गोंयकारांभोंवतणी घाल्ली पुर्तगेज साम्राज्यवादाची वंय भारत सरकारान येवन मोडली. आमच्या स्वातंत्र्यसैनिकांनी हे वंयेचे खूंट हालोवन हालोवन खिळखिळे करून सोडिल्ले. भारतीय लश्करान येवन खुंटांचें पास तोडले आनी आमी बंदखणींतल्यान मेकळे जाले. आमी मुक्त जाले, स्वतंत्र भारतांत विलीन जाले, पूण आमच्या स्वताच्या पांयांर उबे रावन राज्य करपाचें स्वराज्य आमकां मेळ्ळें नाशिल्लें.खांकनवाळ जाल्ले आमचे अर्थवेवस्थेभीतर ती तांकय नाशिल्ली. देखून भारत सरकारान गोंयचें संघराज्य घडोवन आमच्या हाता-पांयांक बळगें दिलें. आमकां घटमूट केलें. आमी आंगान घटमूट जालेयबी. पूण दुसऱ्याच्या पोशान उदक पिवपाची मानसिकता मना-काळजांत रिगिल्ली ती मात आजय गेल्ली ना. गोंयांक गोंयकार राजा केन्नाच मेळ्ळो ना. मेळ्ळे ते फकत मांडलीक. तातूंतल्यान आंगां-पांगांत रिगिल्ली मांडिलिकी वृत्ती आजूय येतना-वतना तकली वयर काडीत आसता. केन्ना महाराष्ट्राक सलाम करून जाल्यार केन्ना दिल्लीवाल्यांमुखार घालून घेवन. आनी धवे कातीमुखार लाचार जावन. तेन्ना दुसऱ्यांच्या राज्यांनी विलीन जावपाक धडपडटाले. आज तांकां हांगां हाडपाची सर्त सुरू जाल्या.

हे मांडलिकी वृत्तींतल्यान भायर सरपाचें दुसरें झूज जालें तें म्हळ्यार ओपिनियन पोल. जनमत कौल. हें निखटें मत-दान नाशिल्लें. तें मत-परिवर्तन आशिल्लें. आनी मन-परिवर्तनय आशिल्लें. 1 डिसेंबर 1966 ह्या दिसा लोकसभेन ओपिनियन पोल विधेयकाक मंजुरी दिली, 7 डिसेंबरा राज्यसभेन दिली जाल्यार 13 डिसेंबरा राष्ट्रपतीन दिली. 16 जानेवारी 1967 ह्या दिसा जनमत कौल घेवपाचें थाल्लें. पूण अशें म्हुणून म्हयनो देड म्हयनो जाल्ली विधानसभा वा पंचायतीची वेंचणूक नाशिल्ली ती. केलो प्रचार आनी माल्लीं मतां आपणाक आवडटा त्या उमेदवाराक. हांगा उमेदवारूच नाशिल्लो. आशिल्लीं तीं फकत दोन चिन्नां. गोंय महाराष्ट्रांत वच्चें म्हणटल्यांखातीर ‘फूल’ आनी गोंय वेगळें उरचें म्हणटल्यांखातीर ‘दोन पानां’. शिक्को चिन्नाचेर मारपाचो नाशिल्लो. म्हज्या-तुज्या भितरल्या मताचेर मारपाचो आशिल्लो. आनी तातूंतल्यान गोंयचो फुडार थारावपाचो आशिल्लो. भारत देशाच्या इतिहासांत आजमेरेन जाल्लो असो एकमेव जनमत कौल. खऱ्या अर्थान मत-प्रदर्शन. म्हज्या हातांत म्हजो फुडार हाची खरीखुरी जाणविकाय. मन शिरशिरावपी एक इतिहासीक जापसालदारकी.

आनी हो ओपिनियन पोल फकत गोंय वेगळें उरपाचें काय दुसऱ्या राज्यांत विलीन जावपाचें इतलो सादोसुदोय नाशिल्लो. ती आशिल्ली अस्तित्वाची लढाय. म्हज्यांतलों हांव हावेंच सोदून काडपा खातीर पयलीं स्वताकडेन केल्ली लढाय आनी ह्या आंतरीक मनसंघर्शांतल्यान म्हजेभीतर निर्माण जाल्ली जाणविकाय दुसऱ्यामदीं रिगोवपाखातीर मारिल्ली दुसरी लढाय. विलीनकरणवादी सांगता तें खरें, काय संघप्रदेशवालो सांगता तें खरें? वेगळों रावल्यार हांव सुखी जातलों काय महाराष्ट्रांत गेल्यार जातलों? वेगळों रावल्यार म्हजी संस्कृताय तिगतली आनी महाराष्ट्रांत गेल्यार शेणटली? काय हांगां रावल्यार म्हजो फुडारय शेणटलो? म्हजो फुडार दुसऱ्याच्या हातांत दिवपाचो काय तो म्हजे हावेंच घडोवपाचो? आसा म्हजेभीतर म्हजो फुडार घडोवपाचें बळगें, काय दुसऱ्याच्या आदेशाबरहुकूम जगप होच म्हजे जिणेचो धर्म? आनी धर्माक पळोवन मत मारप, काय समेस्त मनीसजातीच्या उद्धाराचो धर्म पाळप? हांव उलयतां ती म्हजी भास काय म्हाका बरोवपाक-वाचपाक लेगीत कळना ती दुसऱ्याची भास म्हजी भास? म्हजे म्हुणून कांयच ना? दुसऱ्याचें तेंच म्हजें? म्हज्या म्हाका कांयच म्हत्व ना? एक ना दोन, अश्या हजारांनी प्रस्नांचें हें पर्व. तोच ओपिनियन पोल.

ओपिनियन पोल जालो तेन्ना हांव निखटों सात वर्सांचों. पूण म्हज्यासारक्या अडाण्याची मानसिकता लेगीत ओपिनियन पोलानच घडयली. तेन्नाचो सामाजीक संघर्श हावें म्हजे जिणेंत लागींसावन पळयलो. म्हजे आवय-बापूय (शोभा-मनोहर प्रभुदेसाई) काणकोण तालुक्यांतले ल्हानशे भाटकार. बामण. आनी वांगडाच स्वातंत्र्यसैनीक. कट्टर मराठीवादी, विलीनकरणवादी आनी महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षाचे वावुरपी.  चडशे भाटकार बामण विलिनीकरणाक विरोध करताले, पूण आमी न्हय. तांचेवांगडा जिपींत बसून ‘गोवा महाराष्ट्रांत विलीन झालाच पाहिजे’ ही हावें दिल्ली म्हजे जिणेंतली पयली घोशणा. दुसरे वटेन म्हजो मामा उल्हास बुयांव. विलीनकरणाच्या विरोधांत जनमत तयार करपा खातीर ‘जय गोमंतक कला पथक’ घेवन गोंयभर भोंवपी. आपल्या खर्जांतल्या आवाजांतल्यान बाकीबाब बोरकार, मनोहरराय सरदेसाय, शंकर भांडारी, उदय भेंब्रे हांची गितां गायत गोंयकारांच्या काळजाक हात घालपी संगीत-फुडारी. त्या भावोजी-मेवण्याचे वादविवाद आयकतच हावें ओपिनियन पोल पळयलो. म्हज्या भुरग्या मनाक समजता उमगता तितलो. पूण तेन्नासावन कितल्याशाच प्रस्नांची जाप सोदीतच हांव ल्हानाचों व्हड जालों. आजूय ताच्यो जापो सोदींत आसां.

2015 वर्सा कोंकणी भाशा मंडळान ओपिनियन पोलाचेर उदयबाब भेंब्रेची एक प्रदिर्घ मुलाखत घेतिल्ली. ती घेवपाची संद म्हाका मेळ्ळी. राजन नारायण आनी डॉ शॅरॉन डिक्रूझाचें ‘ट्रायम्फ ऑफ सॅक्युलॅरिझम’, वामन राधाकृष्णाचें ‘मुक्तिनंतरचा गोवा’, उदय भेंब्रेचें ‘ब्रह्मास्त्र’, अशोक कामतीचें ‘जीण चळवळींची’,सदानंद काणेकाराचें ‘ओपिनियन पोल’, चंद्रकांत केणी आनी कृष्णा करवारान संपादन केल्लें ‘अण्णा फणसे’ अशी पुस्तकां वाचलीं. तातूंतल्यान जापो मेळपापरस प्रस्नच चड वाडले. मुलाखतींत ह्या प्रस्नांक वाचा फोडली. थोड्या प्रस्नांच्यो जापो थंय मेळ्ळ्यो. सगळ्याच न्हय.

राजकी अस्तित्वाची लढाय

उदयबाबानच सांगलें, ओपिनियन पोल ही कोंकणी-मराठी भाशावादाची लढाय नाशिल्ली. ती आशिल्ली राजकी अस्तित्वाची लढाय. भाशावाद हांगां दुय्यम आशिल्लो. विलिनीकरणवादी आनी संघप्रदेशवादी अशे दोन सरळ गट गोंयांत पडिल्ले. विलिनीकरणाक विरोध करपी फकत कोंकणीवादी नाशिल्ले वा फकत क्रिस्तांव समाज नाशिल्लो. लक्ष्मीकांत भेंब्रेसारके मराठीवादीय मागीर बदलिल्ले. महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षांतले शाबू देसायासारके खडेगांठ फुडारी आशिल्ले. शाबूदादान तर संघप्रदेशाची ज्योत गोंयभर भोंवडायिल्ली. ‘राष्ट्रमत’ दिसाळें काडिल्लें तातूंत कोंकणीवादीय आशिल्ले आनी मराठीवादीय आशिल्ले. गोंय वेगळें दवरून त्या राज्याची मराठी ही राजभास करया अशा मताचे लोक आशिल्ले. ही लढाय फकत कोंकणीवाद्यांनी माल्ली ना. ‘राष्ट्रमत’य कोंकणींतल्यान काडलें ना, मराठींतल्यान काडलें. दोन पानांच्या सभांचे बॅनरपसून मराठींतल्यानच आसताले.

हें मनाक पटपासारकें आशिल्लें. कारण 1963 वर्सा पयली विधानसभा वेंचणूक जाली तातूंत मगो पक्षाक (प्रजा समाजवादीचे 2 धरून) 16 सीट मेळिल्ले जाल्यार युगो पक्षाक 12. दमण-दीव सोडून. पूण 1967 वर्सा ओपिनियन पोल जालो तेन्ना संघप्रदेशाचीं दोन पानां 16 विधानसभा मतदारसंघांनी जिखलीं जाल्यार विलिनीकरवादी फकत 12 मतदारसंघांनी. परत त्याच वर्सा विधानसभा वेंचणूक जाली तेन्ना मात लोकांनी मगोक परत 16 सिटांनी जिखून हाडलो जाल्यार युगोक दिलीं परत 12 च सिटां. गोंय वेगळें उरचें आनी मगो पक्षाचो भाऊसाहेब बांदोडकर मुख्यमंत्री जावचो अशेंय कितल्याशाच लोकांक दिसतालें. भाऊक विलिनीकरण जाय आशिल्लें. पूण भाऊक भाऊनच हारयलो. भाऊ मुख्यमंत्री जाय म्हुणून हिंदू भोवजन समाजान विलिनीकरणाच्या विरोधांत मतां मारलीं.

पक्ष

1963

जनमत कौल

1967

मगो

14 + 2

12 (फूल)

16

युगो

12

16 (दोन पानां)

12

 

गोंयची तेन्नाची लोकसंख्या आशिल्ली तातूंत 3.54 लाख हिंदू (60%), 2.25 लाख क्रिस्तांव (38%), 12 हजार मुसलमान (देड टक्को) आनी 350 हेर धर्मीय (अर्दो टक्को). उच्चवर्णीय बामण हिंदू तेन्ना चडसो युगोवांगडा आसतालो. तो आशिल्लो फकत 2 टक्के. पूण तोय कुशीक काडलो जाल्यार हेर हिंदू भोवजन समाज उरता 58 टक्के. तो मगोवांगडा आशिल्लो. भोवसंख्य क्रिस्तांव युगोवांगडा आशिल्लोच. दोगूय मेळून जाताले फकत 40 टक्के. इतल्या लोकांक घेवन ओपिनियन पोल जिखप शक्यूच नाशिल्लें. निमणे ओपिनियन पोलाचो निकाल लागलो तो असोः दोन पानां – 54% जाल्यार फूल – 44%. 1963 ची विधानसभा वेंचणूक आनी ओपिनियन पोला उपरांतची 1967 ची विधानसभा वेंचणूक, ह्या दोनूय वेंचणुकांनी युगो पक्षाक फकत 38% मतां पडिल्लीं. म्हळ्यारच एका युगोच्या नेटार ओपिनियन पोल जिखप शक्यूच नाशिल्लें. तातूंत आनीक 16% मतां आयलीं तेन्नाच गोंय वेगळें उरपाक शकलें. तेन्ना वट्ट मतदान जाल्लें 3,17,633. तातूंतलीं 16% मतां सुबेज म्हळ्यार सुमार 50 हजार. तेन्नाच्या काळांत हो आंकडो खूबच आशिल्लो. ताकाच लागून, फकत 34 हजार मतांनी काय जायना, पूण गोंयकारांनी ओपिनियन पोल जिखलो.

पक्ष

1963

जनमत कौल

1967

मगो

45%

44% (फूल)

40%

युगो

38%

54%(दोन पानां)

38%

 

आनी ताका कारण म्हळ्यार पांच वेगवेगळ्या पावंड्यांचेर चलिल्लीओपिनियन पोलाची गोंय राखपाची चळवळ. एक, अर्थांत, युगो पक्ष. दुसरो पुरुषोत्तम काकोडकाराच्या मुखेलपणाखाला काँग्रेस पक्ष. तिसरें उल्हास बुयांव ह्या तरणाट्या गायक-संगीतकारान सुरू केल्लें ‘जय गोमंतक कला पथक’. तेन्ना महाराष्ट्र गाजोवन सोडिल्ल्या शाहीर अमर शेखाच्या ‘लाल बावटा कला पथका’क आव्हान दिवन उबें राविल्ल्या ह्या कला पथकाचीं पदां आयज लेगीत समेस्त गोंयकारांचीं काळजां नाचयतात. देखीक, गोंयच्या म्हज्या गोंयकारांनो, गांवकारांनो जायात जागे, चान्न्याचे रातीं... कुंकळ्ळेचो शाबू देसाय हो मगोचो खडेगांठ फुडारी. पूण ताणे बंड करून ‘संघप्रदेश ज्योत’ काडली आनी खासा करून शिंवाच्या रानांत घुसून हिंदू भोवजन समाजाचें मतपरिवर्तन केलें. आनी मतपरिवर्तनाचें तितलेंच म्हत्वाचें काम केलें तें कांय मिनेरांकडल्यान अर्थीक मजत घेवन मडगांवांतल्यान सुरू जाल्ल्या ‘राष्ट्रमत’ ह्या मराठी दिसाळ्यान.  दुसरे वटेन वसंतराव धेंप्याचो ‘द नवहिंद टायम्स’ होय तेन्ना विलिनीकरणाक विरोध करतालो. पूण हिंदू भोवजन समाजाचेर अधिराज्य करतालें तें मिनेर विश्र्वासराव चौगुलेचें ‘गोमंतक’ हें मराठी दैनिक. ताका आव्हान दिवन ‘राष्ट्रमत’ उबें जाल्लें. उदयबाब भेंब्रेचें ‘ब्रह्मास्त्र’ तर ‘झापा’वाल्यांचीं (झालाच पाहिजे) काळजांच रगतबंबाळ करतालें. हांगां सलाम करपाक जाय तो चिकित्सक गोंयकार वाचकाक. तो ‘गोमंतक’य वाचतालो आनी ‘राष्ट्रमत’य. तातूंतल्यान ताणे आपलें मत घडयल्लें. आयचेवरी म्हज्या मताकडेन सहमत तेंच दिसाळें वाचप वा टीव्ही चॅनल पळोवप ही एकतर्फी मानसिकता नाशिल्ली. गोंयकाराचे हे चिकित्सक आनी विश्लेशणात्मक सभावाक लागूनच ओपिनियन पोल जिखप शक्य जालें.

समजा तो जिखलो नाशिल्लो जाल्यार कितें जावपाचें? ताचेंय चित्र ‘दोन पानां’वाल्यांनी लोकांमुखार उबें केल्लें. 4 कोटी लोकसंख्येचो महाराष्ट्र जाल्यार फकत 6 लाखांचें गोंय. त्या गोंयांत क्रिस्तांव समाज आशिल्लो 2.25 लाख जाल्यार महाराष्ट्रांत सुमार 6 लाख. महाराष्ट्राचे लोकसंख्येंत क्रिस्तांव फकत देड टक्के आशिल्लो. गोंय महाराष्ट्रांत गेल्लें जाल्यार क्रिस्तांव देडावेल्यान फकत 2 टक्क्यांचेर पावपाचो. हांगां गोंयांत तो 38 टक्के आशिल्लो. म्हणटकीर गोंयचो क्रिस्तांव समाज महाराष्ट्रांत वचपाक मत मारप शक्यूच नाशिल्लें. महाराष्ट्रांत 28 जिल्ले आशिल्ले. गोंय विलीन केलें जाल्यार ताचो आनीक एक जिल्लो जातलो. तोयबी ल्हानसो.महाराष्ट्रांत तेन्ना 60 हजार ते 1 लाख मतदारांखातीर एक विधानसभा मतदारसंघ आशिल्लो. गोंयांत 10 ते 15 हजारांचो एक मतदारसंघ. महाराष्ट्रांत गेल्ले जाल्यार 264 आमदारांचे विधानसभेंत गोंयचे 2 ते 4 आमदार आसपाचे. तेन्ना गोंय संघप्रदेशांत 28 आमदार आशिल्ले. घटक राज्य मेळटकीर ते आज 40 जाल्यात. आनी इतलेंय करून राजधानींत मुखेल सरकारी कार्यालयांनी कामां करून घेतले जाल्यार मुंबय वच्चें पडपाचें. हांगां सकाळीं पणजे वचून सांजे परत घरा पावपाक जाता. आनी सगळ्यांत व्हडलें अस्त्र म्हळ्यार गोंयकारांच्या काळजाचो कुडको जाल्लो मुख्यमंत्री भाऊसाहेब बांदोडकार. तो मुख्यमंत्री आसचो ना. जालोच जाल्यार एक मंत्री. ओपिनियन पोल हारतकीर भाऊ कोल्हापूर एका सुवाळ्याक गेल्लो. थंय एकल्यान जाहीरपणान ताका प्रस्न विचारलोः “एवढे लोकप्रिय असून तुम्ही ओपिनियन पोल कसे हरलात?” भाऊन हांसत एकाच वाक्यांत जाप दिलीः “माझ्यामुळेच हरलो!”

विलिनीकरणाचीं पाळांमुळां

महाराष्ट्रवादी गोमंतक ह्या नांवान पक्ष घडलो तो 6 मार्च 1963 ह्या दिसा. पूण विलिनीकरणाचें मुळावण मात मेळटा गोंय पोर्तुगिजांच्या शेकातळा आशिल्लें तेन्नाच्या काळांत आनी भारत स्वतंत्र जावचे आदीं. जानेवारी 1940 त संयुक्त महाराष्ट्र सभा जाली आनी उपरांत जुलय 1946 त ताची संयुक्त महाराष्ट्र परिषद जाली. भारत स्वतंत्र जातकीर लेगीत ब्रिटीश काळांतले प्रांत तशेच आशिल्ले. बॉम्बे प्रोव्हिन्स, मैसूर प्रोव्हिन्स आनी मध्य प्रोव्हिन्स हातूंतलो मराठी वांठार घेवन महाराष्ट्र घडोवचो ही तांची मागणी आशिल्ली. तेन्ना गोंय पोर्तुगिजांच्या शेकातळासावन मुक्त करपा खातीर गोंयचे शिमेचेर सत्याग्रह सुरू जाले तातूंतय संयुक्त महाराष्ट्र परिषदेन मोलादीक कार्य केल्लें. गोंय मुक्त करून भारतांत हाडप हो पयलो पावंडो आनी मागीर तें महाराष्ट्रांत घालप हो दुसरो पावंडो अशी तांची मोख आशिल्ली. 24 मे 1940 ह्या दिसा महाराष्ट्र एकीकरण काँग्रेस भरिल्ली ताणीय सगळ्योच पोर्तुगीज वसाहती महाराष्ट्रांत घालच्यो असो थाराव घेतिल्लो. भारताच्या स्वातंत्र्या उपरांत 22 डिसेंबर 1953 ह्या दिसा राज्य पुनर्रचणूक आयोग घडयलो. तांचेयमुखार तीच मागणी गेल्ली. मैसूर प्रांतातले बेळगांव, निपाणी, कारवार आनी पोर्तुगीजांची वसाहत आशिल्लें गोंय महाराष्ट्रांत घालचें अशी तांची मागणी आशिल्ली. भारतीय संसदेन नोव्हेंबर 1956 त राज्य पुर्रचणूक समितीचो कायदो संमत केलो आनी संयुक्त महाराष्ट्र समिती घडोवन व्हडलें आंदोलन सुरू जालें. तातूंतल्यान 1 मे 1960 ह्या दिसा महाराष्ट्र राज्याची निर्मिती जाली. पूण बेळगांव, कारवार, निपाणी हे वाठार कर्नाटकांत गेले जाल्यार गोंय तेमेरेन पोर्तुगीज वसाहतच आशिल्लें.

इतले मजगतीं गोंयच्या पोर्तुगीज सरकारान 1960 वर्सा जनगणना घेतली तातूंत 84.3 टक्के लोकांनी आपली आवयभास कोंकणी म्हूण नोंदयिल्ली. फकत 9142 गोंयकारांनी, म्हळ्यार देड टक्के लोकांनी आपली आवयभास मराठी म्हूण सांगिल्ली. फकत 1143 लोकांनी सांगिल्लें, आपली आवयभास पोर्तुगीज. पूण गोंय मुक्त जातकीर तें महाराष्ट्रांत विलीन करपाचे मागणेक परत नेट आयलो. मराठी ही भास आनी कोंकणी तिची बोली हो मुद्दो चडूच नेटार आयलो. गोंयच्या स्वातंत्र्यसैनिकांनी गोंय मुक्तीखातीर घडयिल्ले नॅशनल काँग्रेस गोवा हे संघटनेन ही मागणी लावन धरली. 11 मार्च 1962 ह्या दिसा जाल्ल्या अधिवेशनांत तसो थारावय संमत केलो. वेगवेगळ्या विचारधारेच्या लोकांनी एकठांय येवन गोंयचे मुक्तिखातीर घडयिल्ली ही संघटना आशिल्ली. विलिनीकरणाचे मागणेचेर हे संघटनेंत मतभेद जाले. 1963 येयसर हे संघटनेचें अस्तित्वय सोंपलें. हातूंतले बरेचशे स्वातंत्र्यसैनीक इंडियन नॅशनल काँग्रेसींत गेले तेन्ना वांगडा हो वादय घेवन गेले. थंय खूब वादावादी जाली. काँग्रेसींत दोन गट पडले. मात पुरुषोत्तम काकोडकार गोंय काँग्रेसीचे अध्यक्ष जायत सावन विलिनीकरणाक विरोध हीच काँग्रेसीची अधिकृत भुमिका कायम उरली.

साहित्यीक मळावेलो विलिनीकरणवाद

इतले मजगतीं स्वातंत्र्यसैनिकांवांगडाच हो राजकी वाद साहित्यिकांमदींय फाफसुपाक लागिल्लो. 29 आनी 30 डिसेंबर 1962 त पणजे जाल्ल्या 11 व्या गोमंतक मराठी साहित्य संमेलनांत विलिनीकरणाचो मुद्दो गाजलो. संमेलनाचे उद्घाटक तर्कतीर्थ लक्ष्मणशास्त्री जोशीन आपल्या भाशणांत मराठी ही गोंयकारांची आवयभास जाल्यार गोंय हो महाराष्ट्राचो अविभाज्य भाग असो मुद्दो मांडलो. दुसऱ्या दिसा ताचेर थाराव मांडलो तेन्ना कांय तरणाट्या साहित्यिकांनी ताका माचयेर चडून विरोध केलो. निमणे सभात्यागय केलो. त्यावेळार महाराष्ट्रवादी मराठी दिसाळ्यांनी मेजून 11 विरोधक आशिल्ले अशी बातमी हाडली. आचार्य प्र के अत्रेन ‘अकरा डास चालले’ अशी तांची धजा मारली. ताका जाप म्हुणून डॉ. मनोहरराय सरदेसायान ‘गोंयचे इकरा म्हाल सान, थंयचे आमी इकरा जाण’ अशी कवितेंतल्यान तांकां जाप दिली. हे खऱ्यांनीच इकरा जाण आशिल्ले काय चड ती आतां जाण्टेल्यांक सारकी याद जायना. कमलाकरबाब म्हाळशीन आपली आनी हेरांची याद जागी करून पुंजायलीं तीं नावां 14 जाणांचीं. तीं हीः रविन्द्र केळेकार, मनोहरराय सरदेसाय, चंद्रकांत केणी, उदय भेंब्रे, सुरेश काकोडकार, रंजन सरदेसाय, अ ना म्हांबरो, गुरुनाथ केळेकार, फेलिसियु कार्दोज, जनार्दन फळदेसाय, सुहास दलाल, शशिकर केळेकार, गोविंद मुद्रस आनी शंकर भांडारी. उपरांत 1964 वर्सा मडगांवां अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन जालें. तेन्ना संमेलनाचे अध्यक्ष वि वा शिरवाडकर उर्फ कुसुमाग्रजान विलिनीकरणाक विरोध करतल्यांक ‘काळोखाचे पुजारी’ म्हणलें आनी वातावरण आनीकय चाळवलें.

गोमंतक मराठी साहित्य संमेलनांतलो ‘इकरा’ जाणांचो निशेध कीट कसो पातळत गेलो आनी विलिनीकरणाक विरोध करपा खातीर 13 जानेवारीक मडगांवच्या लोहिया मैदानाचेर जंगी जाहीर सभा जाली. दुसरी तितलीच व्हडली जाहीर सभा 28 जानेवारीक पणजे जाली. 13 ते 20 जानेवारी अशें ‘एकवटाचें सप्तक’ नीज गोंयकारांनी मनयलें. 24 जानेवारीक मुंबय सभा जाली. विलिनीकरणाच्या प्रस्तावाक विरोध करपी कोंकणी चळवळ ल्हवू ल्हवू मूळ धरपाक लागली. त्या इकरा मुळांक कोमऱ्यो फुटल्यो. त्या रोप्यांचेर धडाधड दोन-दोन पानां खांदा-खांदांनी चडपाक लागलीं. आज ताचो वटवृक्ष जाला.

नेहरून केलो साल्वार

गोंयची महाराष्ट्रवादाची चळवळ मुखार व्हरपी आशिल्ले महाराष्ट्रांतले एकापरस एक राष्ट्रीय पावंड्यावेले राजकारणी. पूण ताचो निखालस परिणाम जालोना तो प्रधानमंत्री जवाहरलाल नेहरूचेर. 5 जानेवारी 1962 ह्या दिसा पाटणा शारांत जाल्ल्या काँग्रेसीच्या विशय नियामक समितीच्या 67 व्या अधिवेशनांत उलयतना तांणी सांगलेः गोंयची भास वेगळी आसा, संस्कृताय वेगळी आसा, इतिहास वेगळो आसा आनी ताका स्वताची अशी खासा अस्मिताय आसा. तेन्ना गोंय खंयच विलीन जावचें ना. तें कांय तेंप संघप्रदेश म्हूण उरतलें आनी उपरांत आपणाक जाय तो निर्णय थंयचे लोक घेतले. तो आपले हे भुमिकेचेर ठाम आशिल्लो. 22 ते 25 मे 1963 तो चार दिसांचे गोंय भेटेर आयिल्लो तेन्ना तर ताणें शिटकावणीच दिल्लीः ह्या आंदोलनांचो कांयच परिणाम जावचो ना. 7 जून 1963 ह्या दिसा जयपुरा अखील भारतीय काँग्रेस समितीचें अधिवेशन जाल्लें. थंय लेगीत ताणें हीच भुमिका घेतिल्ली. विलिनीकरणाचें समर्थन करपी काँग्रेसवाल्यांनी ताका विचाल्लेः “लोक निर्णय  घेतले म्हळ्यार कशे कितें घेतले?” नेहरून सांगलेः “आमी जनमत कौल घेतले.”

9 डिसेंबर 1963 ह्या दिसा गोंयची पयली विधानसभा वेंचणूक घेवपाचें जाहीर जालें आनी विलिनीकरणाचे मागणेन परत तकली वयर काडली. पुरुषोत्तम काकोडकाराच्या मुखेलपणाखाला वेंचणूक जिखलीच अशा आवेशांत काँग्रेसीन तिकिटां वाटलीं. पूण थंयच मार खालो. 13 सारस्वत, 10 क्रिस्तांव आनी 5 भोवजन समाजांतले अशी उमेदवारांची वांटणी घाली. तातूंतले कितलेशेच सारस्वत हे फुडारिल्ल्या विचारांचे स्वातंत्र्यसैनीक आशिल्ले. पूण वांगडाच कालमेरेन पोर्तुगिजांवांगडा आशिल्ल्या कांय मिनेरांक आनी देशप्रभूसारक्या जमीनदारांक काँग्रेसीन तिकेटी दिल्यो. हे उमेदवार काँग्रेसीक माल पडले.

दुसरे वटेन काँग्रेसींत वचपाक सोदपी भाऊसाहेब बांदोडकारान वेगळी वाट धरली आनी मगो पक्षाची स्थापना जाली. गोंयचें विलिनीकरण करपा खातीर मगो पक्ष स्थापन जालो ताची प्रतिक्रिया म्हुणून युनायटेड गोवन्स पक्ष घडलो. डॉ जॅक सिक्वेराचो ‘गोंयचो पक्ष’, जे एम डिसोझाचो ‘गोवन नॅशलन युनियन’ आनी डॉ आल्वारो द लॉयॉला फुर्तादोचो ‘पार्तीद इंदियान’ हे पक्ष एकठांय येवन युगो जालो. ताचो संस्थापक अध्यक्ष डॉ फुर्तादो. उपरांत डॉ जॅक सिक्वेरा.

फकत काँग्रेसीनच न्हय, मगोनय 7 सारस्वतांक तिकेटी दिल्ल्यो. तेभायर दोन क्रिस्तांव आशिल्ले. मात हेर सगळे उमेदवार आशिल्ले केन्नाच नांव आयकूंक नाशिल्ले भोवजन समाजांतले नवशिके तरणाटे. पूण लोकांनी तांचेर चड विस्वास दाखयलो. आनी सत्तेचीं सपना पळोवपी काँग्रेसीच्या एक्कान एक उमेदवाराक न्हिदोवन भाऊचो मगो पक्ष सत्तेर आयलो. युगो पक्षान 38 तल्या फकत 24 मतदारसंघांनी उमेदवार दवरिल्ले. तातूंतले 12 जाण वेंचून आयले. मगोचे 14 आनी तांणी तेंको दिल्ल्या प्रजा समाजवादी पक्षाचे 2 अशे 16. हें 16-12 चें राजकारण उपरांत 1972 मेरेन चालू उरलें. युगो पक्ष जनता पार्टी आनी काँग्रेसीभितर वचमेरेन. 1963 आनी 1967 चे वेंचणुकेंत 38 टक्के मतां घेवन आनी 12 आमदार वेंचून हाडटकीर 1972 चे वेंचणुकेंत युगोक फकत 32 टक्के मतां पडलीं आनी तांचे आमदार 10 चेर देंवले. दुसरे वटेन मगोचे आमदार 1972 चे वेंचणुकेंत 16 वेल्यान 18 चेर गेले. भाऊची ही निमणी वेंचणूक. हांगांच सत्तेर आसतना भाऊ भायर पडलो.

भाऊच्या मगो पक्षान 1963 वर्सा पयली वेंचणूक जिखली तेन्ना हें विलिनीकरणाच्या विचारांचें जैत अशें भाऊन जाहीर केलें. पूण अशें म्हुणून केंद्र सरकार तें मानपाक तयार नाशिल्लें. कारण वेंचणुकेचो तो मुद्दो नाशिल्लो. विलिनीकरणाचो प्रस्न निदान 10 वर्सां तरी फुडें धुकलचो अशी मागणी भाऊ काकोडकारान राष्ट्रीय काँग्रेस फुडाऱ्यांकडेन केली. तितले म्हणसर पंडित नेहरू भायर पडले. लालबहादूर शास्त्री प्रधानमंत्री जाले. मगोच्या फुडाकारान पणजे महाराष्ट्र-गोवा विलिनीकरण परिषद जाली. ते परिशदेक 10 हजार लोक भाऊन जमयलो. उपरांत 22 जानेवारी 1965 ह्या दिसा शिरोडेंचो आमदार पुंडलीक सगुण नायकान गोंय विधानसभेंत विलिनीकरणाचो खाजगी थाराव मांडलो. ताचेर रातीं 9 मेरेन खडेगांठ चर्चा जाली. निमणे विरोधक युगो आमदारांनी सभात्याग केलो. 15 आड 1 अशा मतांनी थाराव संमत जालो. त्या दिसा काँग्रेस आनी युगोन पणजे शारांत आपापले वेगवेगळे मोर्चे काडले. ते रातीं पणजेंतलें वातावरण तंग आशिल्ले. आर्माद पुलीस दवरिल्ले. 

दुसरे वटेन 10 मार्चाक महाराष्ट्र विधानसभेनय थाराव घेतलो. स्वता मुख्यमंत्री वसंतराव नाईकान तो मांडिल्लो.  गोंय महाराष्ट्रांत विलीन जाल्यार गोंयांक खाशेलो दर्जो दितले आनी गोंयकारांचें धर्मीक, सामाजीक, शिक्षणीक आनी सांस्कृतीक दायज तिगोवन दवरतले अशें उतर महाराष्ट्र विधानसभेन दिलें. मजा म्हळ्यार म्हैसूर विधानसभेन 12 मार्चाक थाराव घेवन महाराष्ट्राच्या ह्या थारावाचो निशेध केलो. तातूंत तांचें स्वताचें राजकारण आशिल्लें. गोंय, बेळगांव, निपाणी, कारवार हे वाठार महाराष्ट्रांत हाडपाचे मागणेक दिल्लो तो काटशह आशिल्लो. गोंय महाराष्ट्रांत न्हय, तर कर्नाटकांत घालचें अशी तांची मागणी आशिल्ली. ताका रजावां दोन. एक, पोर्तुगीज येवचे पयलीं गोंयचेर राज्य करपी चडशे राज्यकर्ते कर्नाटकांतले आशिल्ले. दुसरें, गोंयांत 6.50 लाख कोंकणी लोक आसा जाल्यार कर्नाटकांत 5.50 लाख. म्हणटकीर गोंय महाराष्ट्रापरस कर्नाटकाक चड लागीचें.

दोन पानां जिखलीं कशीं?

ह्या सगळ्यांचो परिणाम म्हुणून शास्त्रीन मंत्रिमंडळाचे बसकेंत निर्णय घेतलो. गोंयची विधानसभा विसर्जीत करपाची आनी मध्यावधी वेंचणूक घेवन विलिनीकरणाचो प्रस्न सोडोवपाचो. गोंयचे काँग्रेसीन ह्या निर्णयाक विरोध केलो. कारण 16-12 च्या राजकारणांत मगोच जिखपाचो. काँग्रेस फुडारी आयकनात म्हूण बेजारिल्लो भाऊ काकोडकार अचकीत नाच्च जालो आनी तीन म्हयन्यांनी परत आयलो. तेन्ना कळ्ळें तो ह्रषिकेष आशिल्लो. इतले मजगतीं लालबहादूर शास्त्री अपघातांत अंतरलो आनी इंदिरा गांधी प्रधानमंत्री जाली. 21 जून 1966 ह्या दिसा भाऊ काकोडकार प्रधानमंत्री इंदिरा गांधी, काँग्रेस अध्यक्ष कामराज आनी मोरारजी देसाईकय मेळ्ळो. मध्यावधी वेंचणुकेचे बदला सार्वत्रीक वेंचणूक  (plebiscite) घेवची हो 1963 वर्सा नेहरून सहज उलोवन दाखयिल्लो विचार परत मूळ धरपाक लागिल्लो. पूण  इंदिरा गांधीन भाऊक सांगलें- शास्त्रीन बरोवन दवरलां, मध्यावधी वेंचणूक घेवची. हांव तें कशें बदलूं? मोरारजीय आयकना जालो. तेन्ना भाऊन ताका विचारलें, समजा कोणेय सार्वत्रीक वेंचणुकेचो प्रस्ताव मांडलो जाल्यार तूं विरोध करतलो? मोरारजीन सांगलें, ना.  3 सप्टेंबर 1966 ह्या दिसा काँग्रेसीच्या मध्यवर्ती सांसदीय मंडळाची बसका आशिल्ली. ते बसकेंत महाराष्ट्रांतलो राष्ट्रीय फुडारी स का पाटीलान गोंयांत मध्यावधी वेंचणुकेबदला सार्वत्रीक वेंचणूक घेवपाचो थाराव मांडलो. तो संमत जालो. दोन पर्याय दवरून जनमत घेवपाचें. एक संघप्रदेश आनी दुसरें विलिनीकरण – गोंयचें महाराष्ट्रांत जाल्यार दमण आनी दीवाचें गुजरातेंत. फुडें ताका नांव दिलें – ओपिनियन पोल.

1 डिसेंबराक ओपिनियन पोलाचें विधेयक लोकसभेन मंजूर केलें. 16 जानेवारी हो कौलाचो दीस थारलो. 14 जानेवारीक सांजे 5 वरांचेर प्रचार थांबलो. गोंय थंड जालें. मतदान विक्रमी जालें. सुमार 82 टक्के. 3 लाख 17 हजार 633. दोन दिसांत सोंपपाची मतमेजणी तीन दीस चल्ली. नावेली आनी कुंकळ्ळी मतदारसंघांनी एक्कूय मत अपात्र थाल्लेंना. पयल्या दिसा, 17 जानेवारीक, 11 मतदारसंघांची मतमेजणी जाली तेन्ना विलिनीकरणाचें फूल 10 हजार मतांनी फुडें आशिल्लें. विलिनीकरणवाद्यांनी जैत मनोवपाक सुरवात केल्ली. दुसऱ्या दिसा दनपारमेरेन हें भोवमत 20 हजारांचेर पावलें. पूण सांजे साश्ट मतमेजणेक घेतलें आनी सगळें घुंवलें. 28 मतदारसंघांची मतमेजणी त्या दिसा सोंपली तेन्ना दोन पानांक 8888 अशें भोवमत मेळिल्लें. तिसऱ्या दिसा सगळेंच चित्र आरत्याचें परतें जालें. कुडटरेन 11,621 मतांची आघाडी दिली जाल्यार बाणावलेन 10,140. कुठ्ठाळेय 9035 मतांची आघाडी. 19 जानेवारीक दोन वरांचेर मतमेजणी सोंपली तेन्ना दोन पानांक 30 हजार मतांची आघाडी मेळिल्ली. 19 डिसेंबरा उपरांत स वर्सांनी 19 जानेवारीक गोंयकार आनीक एका मुक्तीचें जैत मनयतालो. 19 डिसेंबरा आमी मुक्त जाल्ले, 19 जानेवारीक स्वतंत्र जाले.

ओपिनियन पोलाचो निकाल हो अजापाचोच आसा. 1963 चे विधानसभा वेंचणुकेंत मगो पक्षाक 16 जाल्यार युगो पक्षाक 12 सिटां मेळिल्लीं. देखूनच तर भाऊन ओपिनियन पोलाक येवकार दिल्लो आनी आपणे जावन मंत्रीमंडळाचो राजिनामो दिवन विधानसभाय बरखास्त जाल्ली. ओपिनियन पोलांतय 16 मतदारसंघांनी आपूण जिखतलों अशेंच तो धरून चलिल्लो. पूण प्रत्यक्षांत मात ओपिनियन पोलांत आरत्याचें परतें जालें. विलिनीकरणाक विरोध करपी दोन पानां 16 मतदारसंघांनी जिखलीं जाल्यार विलिनीकरणाचें फूल फकत 12 मतदारसंघांनी. युगोकडेन आशिल्लो एकच मतदारसंघ विलिनीकरणा वाटेन गेलो. तो म्हणल्यार कळंगूट. थंय फुलाक 778 मतांची आघाडी मेळ्ळी. मात मगोन मतांचे आघाडेंत शिवोलीआनी केपें वगडायले. ते भायर तीन मतदारसंघ काठार कशे जिखले. सांग्यार फुलाक फकत 60 मतां चड मेळ्ळीं जाल्यार सत्तरी फकत 469 सुबेज. काणकोणां लेगीत फुलाक फकत 1200 मतां चड पडलीं. म्हळ्यार प्रत्यक्षांत वगडायिल्ल्यांतच जमा. युगोन 1963 वर्सा पेडण्यां उमेदवार लेगीत दवरिल्लो नाशिल्लो. पूण थंय लेगीत दोन पानांक 26 टक्के मतां मेळ्ळीं. म्हळ्यार एक चतुर्थांश.

1963 च्या निकालाकडेन तुळा करून ओपिनियन पोलाचें विश्लेशण करीत जाल्यार मगोन 16 तले 10 मतदारसंघ वगडायले. मतांची टक्केवारी वाडली ती फकत 6 मतदारसंघांनी. चडांत चड 63 टक्के चड मतां मेळ्ळीं तीं फोंडें मतदारसंघांत. ताचे फाटोफाट 24 टक्के चड सत्तरी. 21 टक्के चड सांतिस्तेव्ह आनी 19 टक्के चड पेडण्यां. मांद्र्यांत मात फकत 9 टक्के चड जाल्यार कुडचड्यार 7 टक्के चड. आनी 1963 परस मतांची टक्केवारी उणी मेळ्ळी ती शिरोडें (20 टक्के), केपें (13 टक्के), काणकोण (10), सांगे (10), पाळी (4), दिवचल (4), म्हापशें (3), शिवोली (3), मडकय (2) आनी थिवीं (1 टक्को). हाचोच अर्थ मगोवाल्यांनी दोन पानांक मतां माल्लीं.

आनी दुसरे वटेन बिगर-मगो सगळीं मतां दोन पानांवटेन एकठांय जालीं. 1963 चे वेंचणुकेंतलीं युगोचीं 38 टक्के मतां, काँग्रेसीचीं 14 टक्के मतां आनी हेर अपक्ष उमेदवारांचींय चडशीं मतां. 1963 चे तुळेंत दोन पानांची टक्केवारी ओपिनियन पोलांत खंयच्याच मतदारसंघांत उणी जालीना. कळंगूट लेगीत दोन पानांनी वगडायलें खरें, पूण थंय पसून दोन पानांक 10 टक्के मतां चडच मेळ्ळीं. बाकीचीं सगळीं 11 टक्क्यांवयर म्हणल्यार जाता. कुडटरे आनी कुंकळ्ळे तर 36 टक्क्यांवयर चड मतां. ओपिनियन पोलांत विक्रमी 82 टक्के मतदान जाल्लेंच, तातूंत गोंयचो क्रिस्तांव समाज व्हडा संख्येन मतदानाक आयिल्लो. गोंयांभायर आसा तो लेगीत आयिल्लो. भायर वचून सॅटल जाल्ल्या मूळ गोंयकारांक मतदानाचो अधिकार दिवचो अशी लेगीत नेटाची मागणी जाल्ली. पूण वेंचणूक आयोगान ती न्हयकारिल्ली. क्रिस्तांव समाजाच्या अस्तित्वाचोच हो पोल आशिल्लो. देखून तांणी एक्क मत फुकट वचपाक दिलेंना. मतदानाची पिराय नासतना लेगीत आपणे वचून दुसऱ्याच्या नांवार मतदान केल्लें हें मुख्यमंत्री आसतना लुइझिन फालैरोन एक फावट पत्रकारांक सांगिल्लें.

हातूंत भर पडली ती हिंदू भोवजन समाजाची. ‘राष्ट्रमत’, मगो फुडारी शाबू देसायाची ज्योत, महाराष्ट्रांतल्यान मास्तरांचो भितरल्यान केल्लो प्रचार आनी भाऊ मुख्यमंत्री जाय ही भावना ह्यो सगळ्यो गजाली एक जाल्यो आनी हरशीं मगोवांगडा आशिल्ल्या हिंदू भोवजन समाजाचीं मतां फुटलीं. उदयबाब भेंब्रेचो बापूय लक्ष्मीकांत भेंब्रे हरशीं कट्टर मराठीवादी. सुरवेक जाल्ल्या विलिनीकरण परिशदेंतय ताणे फुडाकार घेतिल्लो. मात मागीर तो तितलो सक्रीय दिसलोना आनी ओपिनियन पोल जिखतकीर ताणे आपलें अभिनंदन केलें अशें उदयबाब सांगता. ताच्या मतान ताचो बापूय तत्वनिश्ठ, तेन्ना तो बरें दिसचें म्हूण तोंडार परबीं दिवपी न्हय. तो लेगीत भितरल्यान विलिनीकरणाक विरोध करतालो अशें उदयबाबाचें मत. आनी हाकाच लागून उदयबाब म्हणटा, ओपिनियन पोल हो कोंकणी-मराठीचो लढो नाशिल्लो. तो भाशीकय नाशिल्लो आनी सांस्कृतीकय. तो सर्वार्थान राजकी स्वरुपाचो आशिल्लो. गोंयचें वेगळें राजकी अस्तित्व दवरचें काय तें महाराष्ट्रांत विलीन करचें ह्या विचाराचेर जाल्लो पोल. आनी जैत जालें तेंय कोंकणी आनी मराठी म्हणपी, पूण गोंयांचेर काळजांतल्यान मोग करपी नीज गोंयकारांचें.

वाद भाशेचो, काय जमनीचे मालकेचो?

हें सगळें पळयतकीर एक साहजीक प्रस्न मनाक पडटा तो असो. फकत कोंकणी-मराठी वाद आशिल्लो आनी हिंदू-क्रिस्तांव अशें समीकरण आशिल्लें जाल्यार मगोचीं सिटां तिगलीं कशीं आनी मुखार तीं वाडलीं कशीं? आनी भाऊ हिंदू भोवजन समाजा वांगडाच क्रिस्तांव समाजांतय लोकप्रिय जालो कसो? जे बाणावलेन दोन पानांक 10 हजार मतांची आघाडी मेळोवन दिली त्याच बाणावलेच्यान मगोचो उमेदवार मुखार वेंचून आयलो कसो? विलिनीकरणाक विरोध करपी आनी गोंयकारपण राखपाक वावुरपी काँग्रेसीक तर गोंयकार मतदारान 1963 चे पयलेच वेंचणुकेंत असो सणसणीत आपटिलो कीं 1967 चे दुसरे वेंचणुकेंत तिणे तकली पसून वयर काडली ना. मगो आनी युगोचे आमदार आनी हेर फुडारी काँग्रेसींत येयसर ह्या पक्षाक गोंयांत कोणे खालें लेगीत ना. दुसरे वटेन मगो 1963 वर्साची पयली वेंचणूक जिखलो, 1967 वर्साचो ओपिनियन पोल हारलो आनी रोकडीच परत त्याच वर्सा जाल्ली विधानसभा वेंचणूक तेच तरेन परत जिखलो. हाचोच अर्थ मगोची मराठीवादी भुमिका वा महाराष्ट्रवादी भुमिका गोंयकारांक मान्य नाशिल्ली, पूण भोवजनवादी भुमिका जाय आशिल्ली. ती तेन्नाचे काँग्रेसीलागींय नाशिल्ली आनी युगोलागींय. आनी वेळ आयलो तेन्ना ओपिनियन पोलावेळार ह्याच मतदारान भाऊकय सासणाची बुद्द शिकयली.

हें पळयल्यार मराठीवाद वा महाराष्ट्रवाद हाचेय मुखार वचून आमकां ओपिनियन पोलाचें विश्लेशण करचें पडटलें. 1960 वर्सा महाराष्ट्र राज्य जाल्लें आनी यशवंतराव चव्हाण काँग्रेसीचो मुख्यमंत्री जावन ताणे महाराष्ट्रांत ‘कसेल त्याची जमीन’ केल्ली. मात 1963 वर्सा गोंयांत वेंचणूक लढोवपी काँग्रेसीन पोर्तुगिजांक सलाम मारपी भाटकार आनी मिनेरांक तिकेटी दिल्ल्यो. त्यो तिकेटी काँग्रेसीक भुजल्यो. पयलेच खेपे मतदान करपी गोंयकार मतदारान भाऊय मिनेर आसूनलेगीत कश्टकरी भोवजन समाजाक आपणावपी ताच्या मगो पक्षाक वेंचून दिलो. ओपिनियन पोल जावचे आदीं भाऊन कसता ताची जमीन कायदो हाडिल्लो. ‘राष्ट्रमतां’त उदयबाबान ‘ब्रह्मास्त्रां’त बरयलेः भाऊ जर गोंयचो मुख्यमंत्री जावन कसता ताची जमीन कायदो हाडपाक शकता, जाल्यार तो जावपा खातीर आमकां महाराष्ट्रांत कित्याक वचपाक जाय? आमकां जमनीची मालकी हांगांच मेळटली आनी भाऊसारको मुख्यमंत्रीय मेळटलो. हाचोच अर्थ भाऊची आनी मगोची भोवजनवादी भुमिका हो संघप्रदेशवाल्यांचो मुखेल युक्तिवाद जाल्लो. कोंकणी आमची भास, संस्कृताय, अस्मिताय हो न्ही. उदयबाब सांगता तेप्रमाण तें मुखेलपणान राजकी आनी अर्थीक झूज आशिल्लें, भाशीक वा सांस्कृतीक न्हय.

तेन्ना महाराष्ट्रांतल्यान हाडिल्ले शिक्षक गांवांगांवांनी पातळिल्ले. तांणी फर्स्ट जनरेशन भोवनजन समाजाक सुशिक्षीत केल्ले. लोकांखातीर ते देव कशे आशिल्ले. ह्या शिक्षकांनी विलिनीकरणा आड मत तयार केलें हें उदयबाब लेगीत मान्य करता. इतिहास सोदल्यार एक कारण मेळटा. गोंयांत आयिल्ल्या ह्या शिक्षकांचो पगार महाराष्ट्रांतल्या शिक्षकांपरस कितलोसोच चड आशिल्लो. तांकां स्केल आशिल्ली ती केंद्र सरकाराची. महाराष्ट्रांत परत गेल्यार तो पगार देंवत ही भिरांत त्या शिक्षकांक आशिल्ली. तेभायर महाराष्ट्रांत गेल्यार खंयच्याय खांची कोनशाक बदली जावपाक शकता. गोंयचे खांची कोनशे महाराष्ट्राच्या एका जिल्ल्याइतले लेगीत न्ही. चडांत चड काणकोणच्यान पेडण्यां. हाचोय परिणाम जालो. तांणीच घराघरांनी प्रचार करून विलिनीकरण विरोधी वातावरण तयार केलें.

तेचवांगडा महाराष्ट्र सरकारान तेन्नाच जाहीर केल्ली सोरोबंदीय विलिनीकरणाक भुजली. महाराष्ट्रांत गेल्यार गोंयांतय सोरोबंदी येतली ही भिरांत पातळ्ळी. तेन्नाचे महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री वसंतराव नाईकाक जाहीर करचें पडलेः महाराष्ट्रांत सोरोबंदी आसली तरी गोंय महाराष्ट्रांत येतकीर गोंयांत ती आसचिना. ताचो कितलो परिणाम जालो तें नकळो. पूण महाराष्ट्रांतले सोरोबंदीचो गोंयकारांचेर परिणाम जालो हें मात्र खात्रेन. नीज गोंयकारांचे भाशेंत सांगपाचें जाल्यार सोरो फकत जिवाकच बरो न्ही, गोंयांकय बरो पडलो!

सोंपलें झूज?

ही येदी व्हडली परवड लायतकीर आतां थोडके भीतर सांगपाचें जाल्यार ओपिनियन पोल ही राजकी, अर्थीक आनी सामाजीक अस्मितायेच्या झुजाची सुरवात आशिल्ली. गोंय आपल्या स्वताच्या पांयार उबें रावन स्वावलंबी जावपाक शकना असोय मुद्दो खासा करून कम्युनिस्ट चळवळिंतले कांय फुडारी मांडटाले. ताका लागून महाराष्ट्रांत वचपाक जाय असो तांचो युक्तिवाद आशिल्लो. 1987 वर्सा गोंयांक घटक राज्याचो दर्जो मेळटकीर 1990  च्या वित्त आयोगान केंद्राकडल्यान मेळपी घसघशीत अर्थीक अनुदान बंद केलें. तेन्ना स्वावलंबनाची संवय नाशिल्ले राज्यकर्ते काचाबूल जाले. तांणी गोंयांक दोन वित्त आयोग चुकले असो मुद्दो मुखार घालून खासा अर्थीक अनुदानाचीय मागणी केली. पूण कालांतरान आज गोंय स्वावलंबी जावंक शकता हें सिद्ध जालां. मिनाचो उद्येग हो एका तेंपार गोंयच्या अर्थकारणाचो कणो आशिल्लो. ताचो अतिरेक जावन मीन उद्येगच बंद करपाची पाळी आमचेर 2012 वर्सा आयली. पूण पर्यटन उद्येगाचेर आमी तड मारली. होय उद्येग सरकारान उबो केल्लो ना. तो लोकांनी केला. सरकारी अधिकारी आनी राजकारणी फकत ताच्या कुस्तार फोल्गां मारीत आसात.

पूण ह्या सगळ्या बोवाळांत आमी ओपिनियन पोलांतल्यान सुरू जाल्लें आमचें अस्मितायेचें झूज विसरल्यात. इतलेंच कित्याक, 16 जानेवारी हो ‘अस्मिताय दीस’ म्हूण मनोवपाचें पसून आमच्या राज्यकर्त्यांक भान ना. ओपिनियन पोलाची देख घेवन गोंयची कोंकणी चळवळ खरें म्हळ्यार अस्मितायेची चळवळ जावपाक जाय आशिल्ली. पूण 1967 उपरांत तीयबी भाशीक चळवळ जावनच चड वावुरली. अजूनय ती पुरायेन अस्मितायेची चळवळ जाल्ली ना. कोंकणी चळवळ ही कोंकणी मनशाची चळवळ, कोंकणी संस्कृतायेची चळवळ, कोंकणी समाजाची चळवळ ही जाणविकाय समाजांत तळागाळांत रुजूंक जाय. ती रुजलीना. अजूनय भाशेच्या म्हालवजांचेर गोंयचो समाज फुटिल्लोच आसा. कालमेरेन तो कोंकणी आनी मराठीमदीं फुटिल्लो. आज कोंकणी-मराठी एकेवटेन जाल्यार इंग्लीश दुसरे वटेन असो फुटिल्लो आसा. वेगवेगळ्या भाशेच्या मोगांत आशिल्लो हो सगळोच समाज निमणे कोंकणी समाजच ही जाणविकाय समाजांत भरसुपाची आज गरज आसा. कोंकणी चळवळ ही गोंयच्या अस्तित्वाची चळवळ आनी गोंयचे अस्मितायेची चळवळ ही देख आमी ओपिनियन पोलाचे चळवळींतल्यान घेवपाक जाय.

गोंयकार जागृत आसा, ना न्हय.  नाजाल्यार प्रादेशीक आराखड्यांतल्यान गोंयची सोबीतकाय नश्ट करपाचे येवजणे आड तो रस्त्यार देंवच नाशिल्लो. पूण वांगडाच तो न्हयकारात्मकय जायत चल्ला. न्हयकारात्म्क चळवळ ही फकत न्हयकारात्मक आसली जाल्यार ती विघातक जाता. तिचे फाटल्यान सकारात्मक चळवळीची मोख आसली जाल्यारच ती विधायक जाता. आमकां जाय ती विधायक स्वरुपाची, सकारात्मक फुडाराखातीर वावुरपी चळवळ. तेन्नाच ती कितें नाका तें सांगतना कितें जाय तेंय सांगपाक शकतली. कारण गोंयचे अस्मितायेविशींचे कितलेशेच प्रस्न आजून तशेच पडिल्ले आसात. आनी ते फकत भाशीक वा पर्यावरणाच्या मळार न्हय. सांस्कृतीक, सामाजीक, अर्थीक आनी राजकी लेगीत. हें आमचें खरें झुजा मळ.

ओपिनियन पोल येसस्वी करून दाखोवपी आशिल्ले तेन्नाचे विशींचे पिरायेंतले तरणाटे. आज तातूंतले बरेचशे जाण हो संवसार सोडून गेल्यात आनी हेर आसात ते जाण्टे जाल्यात. तरीकय तेच रस्त्यार दिसतात. ते मानान दिसपाक जाय तितलो विशींतलो वा तिशींतलो तरणाटो गोंयचे अस्मितायेची राखण करपाक रस्त्यार देंविल्लो दिसना. ओपिनियन पोल हें फकत राजकी झूज नाशिल्लें, अस्मितायेच्या फुडल्या अखंड झुजाचो शंखनाद आशिल्लो. आमचें अस्मितायेचें झूज तेन्नासावन खर जावंक जाय आशिल्लें. तें जालां? काय शेळेलां? ताची जाप आमी सोदून काडपाक जाय. आनी जमता जाल्यार न्हय, जमोवनच, त्यो जापो हुस्क्यामेकळ्यो करपाक जाय.

ओपिनियन पोलान केल्ल्या शंखाचो नाद आमच्या मनाकाळजांत अखंड घुमत रावूं इतलेंच गोंयच्या समेस्त जागृत भौसालागीं नमळायेचें मागणें.

जय गोंय.

Blogger's Profile

Sandesh Prabhudesai

Sandesh Prabhudesai is a journalist, presently the Editor of goanews.com, Goa's oldest exclusive news website since 1996. He has earlier worked as the Editor-in-Chief of HCN and Prudent, Goa's TV channels and Editor of Sunaparant, besides working as a reporter for Goan and national dailies & weeklies in English and Marathi since 1987. He also reports for the BBC. He is also actively involved in literary and cultural activities.

Drop a comment

Enter The Code Displayed hereRefresh Image


Previous Comments

आयज परत एक फावट हो लेख वाचलो. असत्य घेवन जगपी कितल्याश्याच आमच्या गोंयकारां मेरेन हो पावपाक जाय. म्हजे परीन हांव यत्न करतलें.

- अन्वेषा सिंगबाळ, मडगांव | 08 th February 2018 13:20

 

खूब बरो लेख.

- चेतन आचार्य , लोलयें | 14 th January 2018 04:46

 

Related Blogs