आमी तिचो निशेध केलो; तिणे आमकां मोग दिलो

By Sandesh Prabhudesai
29 October 2016 14:22 IST

मडगांवच्या दामोदर कॉलेजींतलें म्हजें पयलेंच वर्स. 1980. आदल्याच वर्सा ताईचें मगो सरकार पडिल्लें. विधासभेंत बोवाळच न्हय, पूण गांधीचो पुतळो पडपाइतली धक्काबुक्की जाल्ली. बाबू नायकाचो पूत गौरिश तेन्ना आमच्या गँगांत आशिल्लो. आमी गॅदरिंगाक ती विधानसभा करपाचें थारायलें. ताचेकडेन अधिवेशनाच्या त्या दिसाचें ऑडियो रिकॉर्डिंग आशिल्लें. तें आयकून स्क्रिप्ट तयार केली. सगळे पार्ट थाल्ले. पूण ताई करपाक बायल मनीस मेळना. आमकां जाय आशिल्ली कणखर आनी मात्श्या दादल्याकुऱ्या आवाजाची बायल.

सगले तकली खाजयत कँटिनांत बशिल्ले तेन्ना हावें फकाणांनी म्हणलें – आरे, कोण मेळना जाल्यार हांव करतां रे ताई.

तूं मेलो करतलो – कोणा एकल्याची चलेंज.

हावें चलेंज घेतली. टेप रिकॉर्डराचेर तिचो आवाज परत परत आयकलो. गोमंत विद्या निकेतनाच्या मेकप रुमांत म्हाका चलयांनी साडी-पोलको धरून आंगभर न्हेसयलो. आंबाड्याचो विग चडयलो. हावें दोळ्यार गॉगल चडयलो. आनी सल्लों भितर स्टेजिवेले विधानसभेंत.

तेन्ना गॅदरिंग दोन दीस जातालें. पयल्या दिसा विद्यार्थ्यांखातीर आनी दुसऱ्या दिसा वेंचीक बऱ्यो कार्यावळी पालकां खातीर. म्हजी ताई सुमराभायर गाजली काय दिस्ता. भोवतेक भुरग्यांनी घरा वचून सांगिल्लें जावंये. दुसऱ्या दिसा विधानसभेंतल्यान घोशणा जाली – आनी आतां भितर सरता गोंयची मुख्यमंत्री शशिकला काकोडकार.

हांव भितर सरतना जाल्लो तो ताळयांचो कडकड आज लेगीत कानांत घुमता....

म्हजे जिणेंतलें अभिनयाचें पयलें बक्षीस. अभिनेता म्हुणून काय अभिनेत्री म्हुणून?  तेन्नासावन खूब तेंप म्हाका भुरगे ताईच म्हणटाले. अजूनय कांय जाण म्हणटात. मामा चोडणकार करपी प्रशांत कुडतरकाराक तर आमी आज लेगीत मामाच म्हणटात.

म्हजी आनी ताईची ही पयली वळख. स्वता ताई जावन जगिल्ली...

---------------------------------------

ताई सत्तेर आसतनाच गोंयची विद्यार्थी चळवळ आंदोलनांतल्यान रस्त्यार देंविल्ली. 50 टक्के बस सवलतीखातीर. ताईचो निशेध करीतच आमी चळवळे जाल्ले. आमच्या भुरग्यांचेर लाठीमार जाल्लो. डेज्मंड डिकॉस्टा सारक्या आमच्या फुडाऱ्यांक तिणे कादयेंत घाल्ले. बशी फोडप, लासप असलेय प्रकार जाल्ले. तें आंदोलन येसस्वी जालें आनी ताईचें सरकार पडलें. ती परत मुख्यमंत्री जालिना.

विद्यार्थी चळवळींत आसतना तिचेकडेन केन्नाच प्रत्यक्ष संबंद आयलोना. पूण तिचेवेलो राग मनांतल्यान गेलोना. आपणाक जाय तेंच करपी एकाधिकारशहा, उद्धट आनी रागीट बायल अशी प्रतिमा मात मनांत घुशिल्ली. ते तरणे पिरायेचेर तर तिचेवेलो राग मनांत धुमशेत आसतालो. आमी येतना वतना तिचो उद्धार करीत भोंवताले.

म्हजो बाबा महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षाचो काणकोणांतलो खांपो कार्यकर्तो. घडये मगो सोडून ताईन भाऊसाहेब बांदोडकर गोमंतक पक्ष (भाबांगो) घडयिल्लो तो काळ आसतलो. म्हाका दिसता 1984 ची वेंचणूक. ती बाबाक मेळपाक घरा येवपाची आशिल्ली. हांव तिडकीनच उठून सकयल शेतांत वचून बसलों. तिका मेळपाक नाका म्हुणून.

आमच्या घरांत भितर सरतात थंयच वण्टिचेर हावें मार्क्स, लेनिन, माओ हांचे फोटे लायिल्ले. ती वतकीर हांव घरा आयलों तेन्ना आई-बाबान म्हाका सांगलें – ती विचारताली, हे फोटे कोणे लायल्यात काय म्हुणून. आमी सांगलें, संदेशान. ती म्हणपाक लागली, आयकलां हावें ताचेविशीं. वाचलांय एक-दोन फावट. बरो बरयता. विद्यार्थी चळवळींत आसता न्ही तो?

तिची ही बारीकसाणेची नदर आयकून हांव अजापलों. तिका मेळनासतना जाल्ली ताईची ही म्हजी दुसरी वळख....

---------------------------------------------

हांव पत्रकारितेंत आयलों. मडगांवां तरुण भारतांत काम करतना ‘दृष्टीत सृष्टी’ नावाचें सदर बरोवपाक लागलों. सामाजीक, राजकी, सांस्कृतीक अश्या विशयांचेर. तितले मजगतीं दयानंद नार्वेकारान केल्ल्या विनयभंगाचें प्रकरण सुरू जालें. प्रशांती पणजे आझाद मैदानाचेर आमरण उपोषणाक बसलें आनी आंदोलन पेटलें. स्वातंत्र्यसैनीक संघटनेंतल्यान आई-बाबाय आमचे वांगडा पणजे. थंय आझाद मैदानाचेर पयले खेपे ताईक मेळ्ळों अशी हयन्हयशी याद जाता. ती आई-बाबाक येवन मेळ्ळी. प्रशांतीकडेन उलोवन गेली. तिचे भितल्ली धगधग काळजांत घुसली. भावोजी (गरुदत्त काकोडकार) तर आझाद मैदानाचेरूच आसतालो. प्रशांतीवांगडा उपोषणाक बशिल्लो जाण्टेलो स्वातंत्र्यसैनीक विनायकबाब पडियाराक तर भावोजीन आपल्या हातान न्हाणयला लेगीत. म्हजे खातीर तांची ही वेगळीच वळख आशिल्ली.

उपरांत 1989 ची वेंचणूक जाली. ताई परत मयेंच्यान वेंचून आयली. 75 दिसांत प्रतापसिंग राणेचें सरकार पडलें. काँग्रेसींतल्या फुटिरांवांगडा मगोन पुलोआ सरकार घडयलें. ताई शिक्षणमंत्री जाली. तिचे आनी रमाकांत खलपा मदल्यान उजो वचनासलो. आमी पत्रकार मदल्या मदीं हुलपताले. हांव तेन्ना गोमंतक टायम्सांत. तिच्या केबिनांत वचपाक म्हालगडे पत्रकार लेगीत कांचवेताले. एक दीस पत्रकार एकार एक फोटे काडपाक लागले म्हूण तांचेर तापली – हांव कितें फिल्मांतली हिरोईन दिसली तुमकां? – अशें म्हुणून तिडकली आनी लागलीच चलपाक. आमकां थंयच केबिनांत सोडून. पूण कितें कोण जाणा, म्हाका खूब बरी करताली. हांव रकाद धाडून भितर वतालों, आडवे-तिडवे प्रस्न विचारतालों, पूण ती अजिबात बेजार जायनासतना जापो दिताली. वेळाप्रसंगार आपली बाजू किंवाट्यान पटोवन दिताली. घडघड उलयत वताली.

इंग्लीश माध्यमाच्या प्राथमीक शाळांचें सरकारी अनुदान बंद करपाचो निर्णय तिणे घेतलो खरो, पूण तो मुख्यमंत्री लुईस प्रॉत बार्बोझ आनी चर्चिल आलेमांवाक लेगीत पटोवन दिलो. 1987 वर्सा कोंकणी विरुद्ध मराठी अशे गोंयचे कुडके करीत जाल्लें राजभाशेचें आंदोलन सोंपून सत्तेर आयिल्लो तो काळ. पूण तिच्या त्या एका निर्णयान कोंकणी-मराठी एक जाले – इंग्लीशीआड. त्या एका निर्णयांतल्यान गोंयच्या राजकी इतिहासान एक वेगळेंच मोडण घेतलें. तिणे चर्चिकूय आपलें म्हण्णें पटोवन दिलें. चर्चीन आपल्यो इंग्लीश शाळा कोंकणी केल्यो आनी इंग्लीश शाळांक अनुदान मागपी काँग्रेसीचें आंदोलन पुराय पॉक जालें. शिक्षणतज्ञांनीय तिचे भुमिकेक तेंको दिलो आना थळाव्या भासांक राजकी मळार खऱ्या अर्थान नवसंजीवनी मेळ्ळी. तिचो अनुदानाचो निर्णय आशिल्ल ताचेपरसय आनीक एक्काय इंग्लीश शाळेक परवानगी दिवप ना हो निर्णय चड म्हत्वाचो आशिल्लो. दुर्दैवान तें सरकार कोसळ्ळें आनी उपरांतच्या सगळ्या सरकारांनी ताईचो हो निर्णय भायर मारून धडाधड इंग्लीश खाजगी शाळांक परवानगी दिवपाक सुरवातत केली. तेन्ना फकत 26 इंग्लीश खाजगी शाळा उरिल्ल्यो. त्यो तांणी तिनश्यांवयर पावयल्यो (डायोसेनस सोडून). ताईची खर तात्वीक भुमिका तेन्नाच फुडें गेल्ली जाल्यार आज माध्यमाच्या प्रस्नाचेर हाताभायर गेल्ली परिस्थिती तयारच जायना आशिल्ली. ती परिस्थिती ह्या तत्वशुन्य राजकारण्यांनीच तयार केली. सगळ्या पक्षांच्या सरकारांनीय.

अशें म्हुणून कोंकणी वा मराठींतल्यान शिकल्यारच भुरगो सुसंस्कृत जाता ही भुमिका म्हाका तरी निखालस मान्य ना. उपरांत पांचवेसावन शिक्षणाचें एकमेव माध्यम आशिल्ली आनी मागीर वचत थंय जीणभर पातळिल्ली इंग्लीश ही फकत प्राथमीक शिक्षणापुरती फिरंगी भास ही तर एक आस्सेर्ताद फटास. कोंकणी-मराठींतल्यान शिकलोना जाल्यार भुरगो अराष्ट्रीय जाता ही भुमिका तर राष्ट्रप्रेमाची एक अजापीत व्याख्या. पूण तरीकय थळावे भाशेंतल्यान पाळामुळां घट करून पांचवेसावन इंग्लीशींतल्यान शिक्षण दिवपाची ताईची तेन्नाची भुमिका गोंयच्या फुडाराचे नदरेन खूब म्हळ्यार खूबच म्हत्वाची आशिल्ली. कालचें भोवभाशीक गोंय आज एकभाशी जालां ताका हे दृष्टीहीन राजकारणीच जापसालदार आसात हातूंत निखालस दुबाव ना. ते फाटभुंयेर ताईची राजकी व्यक्तिरेखा चडच पर्जळीत जाता. सुवार्थान भरिल्ल्या धंदेवाईक राजकारण्यांच्या बजबजपुरींत एक स्टेट्समन कशी ताई इल्ली चडूच उठून दिसता.

ताईची ही अशी प्रत्यक्ष वळख आगळी-वेगळीच आशिल्ली....

------------------------------------ 

2004 वर्सा हांव सुनापरान्ताचो संपादक जालों तेन्ना हावें भाऊचो फोटो म्हज्या केबिनांत लायलो. भाऊची आमी जयंतीय कार्यालयांत मनयली. चंद्रकांतबाब केणीन पुराय तेंको दिलो. भाऊच्या आनी ताईच्या महाराष्ट्रवादाक आनी मराठीक आवयभास म्हणपाचे भुमिकेक विरोध करून तांच्या दोगांच्याय भोवजनी विचारधारेक मानवंदना दिवपाचो तो आमचो प्रयत्न आशिल्लो. भाऊ हो म्हजो अभ्यासाचो विशय हें कळटकीर तिणे भाऊच्या षष्टीक काडिल्लें दुर्मीळ पुस्तक बायंड करून म्हाका धाडून दिल्लें.

ते मेरेन ताई नेमान सुनापरान्त वाचनाशिल्ली. एक दीस दत्तराजबाब साळगांवकाराच्या घरा जाल्ले एके पार्टेक ती म्हाका मेळ्ळी. म्हजी खबर घेतली, तेन्ना हावें विचाल्लें – ताई, सुनापरान्त वाचता?

केन्नाय. ती भाशा समजुपाक म्हाका त्रास जाता. हांव मराठी माध्यमान शिकलां न्ही? – ताईची जाप.

ताई, हांवूय धावीमेरेन मराठी माध्यमांतल्यानच शिकलां. व्याकरणशुद्ध कोंकणी हांव सुनापरान्तांक येतकीर शिकलां. तुमी अशें करात. तीन म्हयने सुनापरान्त घेयात. आनी मागीर तीन म्हयन्यांनी तो कित्याक बंद केलो तें म्हाका सांगात – म्हजी गुगली.

आब्बा, इतलो आत्मविस्वास आसा तुका? – तिणे कवतुकानच विचाल्लें.

दुसऱ्याच दिसासावन तिणे सुनापरान्त सुरू केलो. आनी वर्सभरांत मडगांवां जाल्ल्या सुनापरान्ताच्या वर्धापन दिसा ती मुजरत आयली. आनी एक-दोन महिला लेखकांच्या फुड्यांतच सांगूनय गेली.

तुजो पेपर म्हाका खूब आवडटा. खासा करून तुजे मथळे. मराठीचें कितें जाता. ती हांगांमेरेनच पावता (तकलेक बोट तेकोवन). पूण तुजी सुनापरान्ताची कोंकणी हांगां पावताच (तकलेक), पूण हांगांय पावता (काळजाक बोट तेंकोवन).

तिची ती प्रांजळ प्रतिक्रिया हो म्हजो आजमेरेन जाल्लो सगळ्यांत व्हडलो भोवमान अशें हांव समजतां. कारण त्या खिणाक म्हजे तकलेंत एकूच विचार आयिल्लो. हीच ती बायलमनीस, जिणे – कोंकणीला साहित्य अकादमीने भाषा म्हणून मान्यता दिल्यास गोव्यात रक्ताचे पाट वाहतील – अशें गोंयची मुख्यमंत्री म्हुणून बरोवन धाडिल्लें?

ताईची ही निर्मळ वळख हावें सासणाखातीर म्हज्या काळजाच्या कुरकुटांत जपून दवल्ल्या....

----------------------------------        

ताई म्हणल्यार पणस कसो. दिसपाक भायल्यान खरखरीत. भितल्ल्यान – पणसाचो घरो. हटवादी आसत, पूण दुराग्रही न्ही. राजकारणापरस वाचन, संगीत, नाटक, सिनेमा, साहित्य अश्या सगळ्याच गजालींनी रस घेवपी भोवरंगी व्यक्तिमत्व. राजकारणांत आसतना सगळेच जल्म, मरणां, सुवाळे चुकयनात. मतां वचत हे भिरांतीन. पूण राजकारण सोडलें तरी ताईन आपल्या मनशांकडलें नातें तोडलें ना. बाबाचे पंच्यात्तरीक ती पणजेच्यान 100 किलोमीटर प्रवास करून माश्यां आयली. बाबाचेर भरभरून भाशण करून गेली.

ताईचे आनी म्हजे सगळे विचार केन्नाच जुळ्ळे नात. पूण ती म्हजे सगळे लेख वाचताली. खासा करून तरुण भारतांतलें म्हजें ‘घुसमट’ हें सदर. परदेशांत गेल्लेकडेन चुकले जाल्यार पेपर सोदून काडून वाचताली. नाजाल्यार म्हाका लेगीत फोन करून मागोवन घेताली. खंय मेळटा तेन्ना तांचेर चर्चा करताली. म्हजें तोंड भरून कवतूक करताली. तुजे सगळेच विचार म्हाका पटनात हें मुजरत सांगून लेगीत. म्हज्या पन्नासाव्या वाडदिसाक लेगीत अपुरबायेन आयली आनी म्हाका तोंडभर आशिर्वाद दिवन गेली.

एक दीस तिका मेळपाक आल्तिनार तिच्या बंगल्यार गेलों. जाल्यार ती रावताली कुशिच्या गेस्ट हावसांत. हावें म्हणलें, ताई तुमी हांगां रावतात?

म्हाका बंगल्यार भितर घेवन गेली. घरभर भोवंडायलो. जाल्यार दरेका बेडरूमाचें तिणे संग्रहालय केल्लें. भाऊचीं पत्रां, भाऊचेर आयिल्लें लिखाण, हेर म्हत्वाचीं कागदपत्रां अशी सगळ्या इतिहासीक दस्तावेजाची वर्गवारी केल्ली. स्वता इतिहासाची विद्यार्थी आशिल्ल्यान तिका ह्या कागदपत्रांचें म्हत्व कळटालें. कागदपत्रांनी गच्च भरिल्लो तो बंगलो भोंवतना गोंयच्या राजकारणाचें एक पर्व म्हजेभोंवतणी घुंव घुंव घुंवतालें.

ताई वतना हें फाटीं दवरून गेल्या. तातूंत गोंयचो इतिहास लिपला. पराग पोरोबाच्या पुस्तकाचो माथाळो म्हणटा तशी भारतांतली पयली सामाजीक क्रांती तातूंत सापडटा. ती एकठांय करून पुस्तक रुपांनी हाडप म्हत्वाची. फकत गोंयांखातीर न्हय, पुराय भारताखातीर आनी संवसाराखातीरय.

तीच खरी ताईची वळख आसतली....

 

Blogger's Profile

Sandesh Prabhudesai

Sandesh Prabhudesai is a journalist, presently the Editor of goanews.com, Goa's oldest exclusive news website since 1996. He has earlier worked as the Editor-in-Chief of HCN and Prudent, Goa's TV channels and Editor of Sunaparant, besides working as a reporter for Goan and national dailies & weeklies in English and Marathi since 1987. He also reports for the BBC. He is also actively involved in literary and cultural activities.

Drop a comment

Enter The Code Displayed hereRefresh Image


Previous Comments

JSN,

In Goa and India, there is nothing classified or confidential. Politicians are the Kings, and together with their chamchaas are way high above the law!

- Renu, Delhi | 02 nd November 2016 19:31

 

So it was OK for Babu Naik to leak confidential audio footage from the assembly to his son and then eventually to general public through 'kalakaars' like you?

- JSN, Goa | 31 st October 2016 20:14

 

मोगाळ संदेश,

लेख खुपच सुंदर. अामी अज्ञानान खूबदां कोणाच्याय बद्दल विनाकारण वायट ग्रह करुन घेतात.

पूण काळच अामी कीतले चूक अाशील्ले हें दाखोवन दीता. ताईंच्या बाबतींत खुबशा लोकांचें अशेंच घडलां. ताईंचे 25 - 30 वर्सां पयलींचे निर्णय त्या काळार लोकांक मानवले नात पूण अाज

जाणवता त्या निर्णयांन जर धरुन राविल्ले जाल्यार अाज जो गोंदळ चल्ला तो घड नाशील्लो.

- Arun Bhat, Margao. | 29 th October 2016 16:49

 

Related Blogs