कोंकणी चळवळः युगो ते मगो

By Sandesh Prabhudesai
20 September 2016 22:21 IST

गोंयची भाशीक चळवळ जितली साहित्यीक-सांस्कृतीक ताच्याकय चड राजकी. वेंचून येवपी आमदार आनी मंत्री कितें सोपूत घेता तें कोणाक पडून गेल्लें नासता, तो वा ती खंयचे भाशेंत सोपूत घेता ताचेर सगळ्यांचें लक्ष. गोंयच्या राजकारणाचें मुळावणच भाशावादान घालां. आनी तें भाशीक राजकारण आजलेगीत चालूच आसा. फाटलीं 53 वर्सां. काँग्रेसीसारक्या राष्ट्रीय पक्षाक कुशीक मारून गोंयच्या राजकी शेतांत दोन पक्ष उदेले तेच भाशावादाच्यो कुणग्यो बांदून. मराठी आमची आवयभास  आनी गोंय महाराष्ट्रांत विलीन जावपाक जाय अशी भुमिका घेवन घडिल्लो महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष. आनी कोंकणी हीच आमची मायभास आनी गोंय हें स्वतंत्र राज्य असो आग्रो घेवन उबो जालो तो युनायटेड गोवन्स पक्ष. दुर्दैवान ह्यो भुमिका हिंदू भोवजन समाज आनी क्रिस्तांव समाज अश्यो विभागल्यो आनी ह्या व्होट बँकांचेर गोंयचें 16-12 चें राजकारण उबें जालें.

1963 ते 1972 अश्यो तीन वेंचणुको ह्या राजकारणांतल्यान मराठीवादी मगोन गोंयांचेर राज्य केलें. आपले अर्थीक कार्यावळिंच्या म्हालवजार आनी कसता ताची जमीन ह्या धोरणाचेर गोंयचे पयले मुख्यमंत्री भाऊसाहेब बांदोडकारान क्रिस्तांव समाजांतल्याय लोकांचीं मनां जिखून घेतलीं आसत, पूण तांकां तांचीं मतां मेळ्ळीं नात. ह्याच काळांत गोंयांत साहित्यीक आनी सांस्कृतीक मळाचेर कोंकणी चळवळिचो रोपो धल्लो, फुल्लो, फळ्ळो. हिंदू भोवजन समाजांतलोय लेखक-कलाकार हे चळवळीकडेन आकृश्ट जालो. पूण राजकी मळाचेर मात तिका आदार आशिल्लो तो फकत युगो पक्षाचो. कांय कोंकणी समर्थक काँग्रेसींतय आशिल्ले, पूण काँग्रेस राजकी मळाचेर खंयच नाशिल्ली. 1963 चे वेंचणुकेंत सणसणीत आपटी खातकीर 1967 चे वेंचणुकेंत तकली वयर काडपाक लेगीत काँग्रेसीक नाक उल्लेंना. तिणे वेंचणूकच लढयली ना. 1972 त एकूच सीट जिखलो, तोय दमणाचो. त्या एका दसकांत कोंकणीची राजकी चळवळ म्हणल्यार युगो हें समीकरणच जाल्लें.

भाशावाद रोमलो काँग्रेसींत

इंदिरा गांधीन आणिबाणी लायतकीर लोकशायेंतल्या अभिव्यक्तिस्वातंत्र्याचें एक नवें वारें पुराय भारतभर व्हांवपाक लागलें.  तेन्ना जॅक सिकेरीचो युगो फुटून अर्दे जनता पार्टींत गेले जाल्यार बाबू नायक, विली डिसोझासारके कितलेशेच काँग्रेसींत. दुसरे वटेन मगोय फुटली आनी प्रतापसिंग राणे धरून कितलेशेच काँग्रेसींत गेले. 1977 चे वेंचणुकेंत पयलेच खेपे काँग्रेसीचे 10 आमदार वेंचून आयले, पूण तरिकय 15 सिटां घेवन शशिकला काकोडकाराची मगोच परत सत्तेर आयली. पूण मगोंत बंडाळी जाली आनी तिचें सरकार तीन वर्सांभितर कोसळ्ळें. 1980 वर्सा परत वेंचणूक जाली तेन्ना काँग्रेस (अर्स) 20, दमण-दीव धरून मगो 7 जाल्यार 3 अपक्ष आमदार अशें सगळेंच चित्र आरत्याचें परतें जालें. वांगडाच जाल्ले लोकसभा वेंचणुकेंत राष्ट्रीय पावंड्यार परत काँग्रेस (इंदिरा) वेंचून आयली आनी गोंयची काँग्रेस (अर्स) रातयांत इंदिरा काँग्रेस जाली. तिगूय अपक्ष आमदारांवांगडाच पुराय मगोय काँग्रेसींत गेली. ऐन वेळार रमाकांत खलप आनी बाबुसो गांवकार फाटीं सरले आनी दोन आमदारांची मगो आनी 28 आमदारांची काँग्रेस अशी विधानसभा 1984 मेरेन चल्ली. हातूंत युगो नाच्च जाली जाल्यार मगोच्या शिंवाची आयाळ झडली. मगोवाले आनी युगोवाले एकेच काँग्रेसींत पाविल्ल्यान कोंकणी-मराठी वाद आतां काँग्रेसींत पावलो. तो थंय भितल्ले भितर धुमशेवपाक लागलो.

1984चे वेंचणुकेंत काँग्रेसींतल्यान फुटिल्ली विली डिसोझाची गोवा काँग्रेस आनी मगोंतल्यान फुटिल्ली शशिकलाताईची भाउसाहेब बांदोडकार गोमंतक पक्ष हातूंतल्यान कोंकणी-मराठीवालेय फुटले. पूण 1986 वर्सा सुरू जाल्ल्या राजभास आंदोलनांतल्यान हे पक्ष परत काँग्रेस आनी मगोंत गेले. काँग्रेसींतल्या कोंकणी-मराठी गटांचो परिणाम म्हुणून कोंकणी राजभास आनी मराठीचो राज्यकारबारांत अधिकृत वापर अश्यो उतरांच्यो कायलोळ्यो करून तडजोडवादी राजभास कायदो संमत जालो. ह्या आंदोलनाचो परिणाम म्हुणून कोंकणी चळवळ गोंयच्या गोंयकारपणाची एक समर्थ चळवळ कशी उबी जाल्ली. पूण काँग्रेसींतलो कोंकणीचो गट आनीकय घटमूट करपाखातीर कोंकणी प्रजेचो आवाज ही संघटनाच व्हरून कोंकणीच्या म्हालगड्यांनी काँग्रेसींत घाली. ह्या निर्णयाक विरोध केलो तो फकत कोंकणी चळवळींतल्या कांय तरणाट्यांनी. बाकीचे सगळे काँग्रेसींत गेले आनी वेगवेगळ्या समित्यांचे पदाधिकारी लेगीत जाले. अशे तरेन एका तेंपार युगो ह्या नांवान अस्तित्वांत आशिल्ली कोंकणीची चळवळ पुरायपणान काँग्रेसमय जाली. कांय तेंपान आपणाक कोण खायनात हें लक्षांत येतकीर हे म्हालगडे एकेक करून काँग्रेसींतल्यान भायर सरले खरे, पूण कोंकणी प्रजेचो आवाज भितल्ले भितर काबार करूनच.

भाजपान फोडली कोंकणी चळवळ

उपरांत भाशावाद सोंपलो अशें सांगून 1994 चे वेंचणुकेंतल्यान भारतीय जनता पार्टी विधानसभेंत पावली. 1999 चे वेंचणुकेंत भाजपा 4 वेल्यान10 आमदारांचेर पावली तेन्ना काँग्रेसींतलो फ्रान्सिस्को सार्दिनाचो गट फोडून तांचेवांगडा भाजपा सत्तेर आयली. त्या वेळार मंत्रिमंडळांतल्यान भायर राविल्ल्या मनोहर पर्रीकारान मराठी राजभास करपाचें विधेयक हाडलें. दुसरे वटेन राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या आदारान मराठी चळवळ आपल्या हातांत घेवपाचे यत्न सुरू जाले. पूण गोवा हित राखण मंचाच्या नांवान गोंयचे तरणाटे विधेयकाक विरोध करून रस्त्यार देंवले आनी तरणाट्यांचे शक्तीन दोळे दिपकाविल्ले भाजपान मराठीचें विधेयकच राज्यपालाकडेन धाडून फ्रीज करून उडयलें. स्वताची लज राखपाखातीर. कारण इतल्या वर्सांनी कोंकणी चळवळ क्रिस्तावांवांगडाच हिंदू भोवजन समाजांतय रिगिल्ली.  गोवा युवा महोत्सवांतल्यान घडिल्लो कोंकणीचो भक्त मतदार जाल्लो. भाजपाच्या हिंदुत्ववादी चळवळीक तो बदनाशिल्लो. पर्रीकाराच्या गुड गव्हर्नन्साक तो तेंको दितालो खरो, पूण ताच्या मराठीवादी धोरणाक न्हय.

ह्या वगतार कोंकणी चळवळ फोडपाची येवजण पर्रीकारान आंखली. कांय क्रिस्तांव फुडाऱ्यांक फुडें काडून देवनागरी-रोमीचो वाद ताणे उबो केलो. गोंयकारपणाचें प्रतीक जाल्ली सर्वधर्मी चळवळ हिंदू-क्रिस्तांव अशी उबी फुटली. विसाव्या शेंकड्यांत गोंयचो हिंदू-क्रिस्तांव कोंकणी आनी मराठीमदीं फुटिल्लो. आतां एकविसाव्या शेंकड्याचे सुरवेक तो कोंकणी चळवळींतच लिपिच्या वादाचेर वेवस्थीत फोडलो. देवनागरी कोंकणी, रोमी कोंकणी आनी मराठी अश्या तिनूय चळवळींक अनुदानाचीं हांयसां दाखयत भाजपान आपलें राजकी बळगें वाडोवपाक सुरवात केली. तांची ही राजकी चालबाजी मतींत येवंक नाशिल्ले कितलेशेच तरणाटे आनी म्हालगडे लेगीत पर्रीकार झिंदाबादाचे नारे दिवपाक लागले. 2007 तले काँग्रेसीचे राजवटींत विरोधी फुडारी म्हुणून पर्रीकारान केल्ले कामगिरीक लागून कोंकणी चळवळींतली कांय तरनाट्यांची फौज तर पर्रीकाराची भक्त जाली.

भाशा माध्यमाची क्रिस्तांव विरोधी चळवळ

इतले म्हणसर भाशा माध्यमाचो वाद सुरू जालो. सरकारी अनुदान मेळपी चर्चीच्या डायसोसन शाळांक इंग्लीश माध्यम करतकीर लेगीत अनुदान चालूच दवरपाचें धोरण काँग्रेस सरकारान आपणायलें. मुख्यमंत्री दिंगबर कामतीच्या ह्या धोरणाक विरोध करून 1991 तलो भारतीय भाशा सुरक्षा मंच परत जितो जालो. कोंकणी आनी मराठी गटांक एकठांय हाडून राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघान भाभासुमचो रथ आमुडपाक सुरवात केली. कालमेरेन सॅक्युलेरिझमाचे नारे दिवपी कोंकणी चळवळींतले म्हालगडे पुराय क्रिस्तांव समाजाक दोश दीत काँग्रेसीक बुद्द शिकोवपाक फुडें सरले. भोवतेक हिंदू आपल्या भुरग्यांक इंग्लीश माध्यमांत घालतात आना चर्चीच्या शाळांनीय भोवसंख्य विद्यार्थी हिंदू आसात हें खबर आसून लेगीत. एका तेंपार आख्खी कोंकणी चळवळ व्हरून काँग्रेसींत विलीन करपी म्हालगड्यांनी कोंकणी चळवळ आतां भाजपाकडेन घाणाक दवरली. काँग्रेसींत आसतना हिंदू-क्रिस्तांव एकवटाची भास उलोवपी कोंकणी चळवळ आतां क्रिस्तांवांक देशद्रोही म्हणपाच्या थरार पावली. एका तेंपार क्रिस्तावांक फकत मराठीवादी देशद्रोही म्हणटाले. आतां कोंकणी चळवळींतल्या म्हालगड्यांनीय मराठीवाद्यांचीच जातीयवादी भास उलोवपाक सुरवात केली. 2012 चे वेंचणुकेंत भाजपाक वेंचून हाडपा खातीर ह्या म्हालगड्यांच्या फुडारपणाखाला कोंकणी चळवळ सक्रीयपणान वावुरली. एका तेंपार काँग्रेसींत व्हरून घाल्ली कोंकणी चळवळ हिंदुत्ववादी भाजपा आनी रास्वसंघाच्या पोशांत गेली.

2012 चे वेंचणुकेंत क्रिस्तांव समाजाचें वर्चस्व आशिल्ले पांच मतदारसंघ जिखून आनी स क्रिस्तांव आमदार वेंचून हाडून 21 आमदारांच्या बळग्यार भाजपान आपलें सरकार घडयलें. तीन आमदारांच्या मगोवांगडाच आनीक  चार क्रिस्तांव आमदारांक घेवन. हिंदू आनी क्रिस्तावांक वांगडा घेवन गेलेबगर सत्तेर येवप शक्य ना हाचो साक्षात्कार भाजपाक जालो. (एके तेंपार होच कोंकणी चळवळीचो प्राण आशिल्लो.) भाजपान रातयांत तोपी घुंवडायली. ‘इंग्लीश व्हाय, मायभास जाय’ हे घोशणेचो काळो टी शर्ट पर्रीकारान काडून मांडवींत शेंवटिलो. चर्चीच्या डायोसेसन शाळांक अनुदान दिवपाचें काँग्रेसीचें धोरण तशेंच चालू दवरलें. अदीं-मदीं समिती नेमपाच्यो कायलोळ्यो केल्यो. पूण धोरण ना बदल्लें ना. हाचेर संघ ओगी रावला म्हुणून कोंकणी म्हालगड्यांनी कोंकणी लोक शक्ती ही नवी संघटना घडयली. पूण म्हणटासर संघान भाजपाआड खर भुमिका घेतली आनी कोंकणी म्हालगडे भाभासुम संघटनेंत परत सक्रीय जाले. ताचो परिणाम म्हुणून भाजपा आनी संघामदीं गेर्र पेटलें. हाचो परिणाम म्हुणून भाभासुमतले कोंकणी म्हालगडे संघाचे फुडारी सुभाष वेलिंगकाराचे समर्थक जाले. एका तेंपार संघाच्या जातीयवादी आनी हिंदुत्ववादी अजेंड्याचेर तुटून पडपी कोंकणी फुडारी तीच संघाची जातीयवादी भास उलोवपाक लागले. क्रिस्तांवांचेर तुटून पडपाक लागले. 60 टक्के इंग्लीश शिकप्यांमदले 30 टक्क्यांवयर भुरगे हिंदू आसात हें खर सत्य खबर आसून लेगीत.

महाराष्ट्रवादी कोंकणी चळवळ

आतां परत 2017 ची वेंचणूक येता तेन्ना भाभासुमन दोन राजकी पर्याय तयार केल्यात. तातूंतलो पयलो आसा तो मराठी राजभास करपाक प्रयत्न करपी महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षाखातीर काम करप. पूण ते खातीर 30 सप्टेंबरमेरेन मगोन भाजपावांगडा आशिल्ली युती तोडपाक जाय. जर मगो ताका तयार ना जाल्यार मागीर स्वताचो पक्ष घडोवप आनी वेंचणुकेंत देंवप. पूण कोंतान भाजपाक बुद्द शिकोवप. इतले मजगतीं कोंकणी भाशा मंडळान आपूण भाभासुमचे हे चळवळींतच ना हें जाहीर केलां. 2012 चे वेंचणुकेंत भाभासुमवांगडा वचून भाजपाक तेंको दिल्ले तरणाट्यांचे चळवळीन ह्या आंदोलनांतल्यानच आंग काडून घेतलां. पूण तरीकय कोंकणी चळवळीची फेस आशिल्ले म्हालगडे आज गोंयांक राजकी पर्याय म्हुणून मगोक वेंगावंक फुडें सरल्यात. भाजपावांगडा युती तोडून मगो भाभासुम वांगडा वतली अशें चित्र सध्या तरी दिसना. ते खातीर – भाभासुम मराठी राजभास करपाक तयार आसल्यार आमी तांचे वांगडा वचपाक तयार आसात – अशी गुगली सध्या मगोन घाल्या. ताकाय कोंकणी म्हालगडे तयार जातले काय कितें तें पळोवचें पडटलें. कारण कोंकणी आनी मराठी ह्यो दोनूय गोंयकारांच्यो आवयभासो आसात हे भाभासुमचे भुमिकेक तांणी हे आदींच मान्यताय दिल्या. फाल्यां मराठी राजभास करपाखातीरय दितात काय कितें तें पळोवचें पडटलें.

भाऊचो मगो पक्ष महाराष्ट्रवादी आशिल्लो तरी ताका दुसरें सामाजीक आंगय आशिल्लें. कसता ताची जमीन असले कायदे, शिक्षण, खेळ आनी भलायकेचेर भर अश्या धोरणांतल्यान पिडेस्त भोवजन समाजाचो तो आवाज जाल्लो. मराठीसारके चुकिचे भुमिकेंतल्यान हिंदू-क्रिस्तांव वांटे घाल्ले तरी मगो हिंदुत्ववादी पक्ष नाशिल्लो. भाऊ स्वताच रॉयिस्ट विचारसरणीचो मार्क्सवादी आशिल्लो. ओपिनियन पोला उपरांत गोंय महाराष्ट्रांत विलीन करपाची भास भाऊ केन्नाच परत उलयलो ना. ताणे मराठी राजभास करपाचें विधेयकय सत्तेर येवन लेगीत हाडलें ना. उरफाटें भाऊ अचकीत संवसाराक अंतरले तेन्ना मगो काँग्रेसींत विलीन करपाची सगळी तयारी तांणी केल्ली अशें राजकी इतिहासकार सांगतात. भाऊक आपली चूक कळिल्ली अशें कोंकणी म्हालगडे चंद्रकांत केणीच सांगताले. पूण आतांचो सुदिन ढवळीकाराचो मगो पक्ष आदलेवरी उरिल्लो ना. मराठी राजभाशेचो विशय आसाच. पूण तो मडगांवांत बाँबस्फोट करपी साधकांचे सनातन संस्थेक आलाशिरो दिता. हिंदुत्ववादी राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाची तोंड भरून तोखणाय करता. भाशा माध्यमाच्या प्रस्नावेल्यान समेस्त क्रिस्तांव समाजाक अराष्ट्रीय थारावपाच्या विचारांक सगळे तरेचें बळगें दिता. आनी समेस्त गोंयकारांच्या एकचाराचें फुडारपण करपी कोंकणी चळवळींतले म्हालगडे ह्या मगो पक्षाक वेंगावपाक मुखार सल्ल्या.

थोडके भीतर मांडपाचो प्रयत्न केल्लो हो कोंकणीच्या राजकी चळवळिचो इतिहास. मगोचे भुमिकेक विरोध करुन युगोच्या राजकी पर्यायांतल्यान सुरू जाल्ले कोंकणी चळवळींतल्या कांय म्हालगड्यांनी आपलीं गोरवां व्हरून आतां मगोच्या गोठ्यांत बांदपाची तयारी दाखयल्या. सायलन्स इज कन्सेण्ट ह्या न्यायान गेल्यार पुराय कोंकणी चळवळिचे हे येवजणेक मान्यताय आसा काय कितें असो प्रस्न पडटा. युगो ते काँग्रेस ते भाजपा ते मगो असो हो प्रवास. ताचो मतितार्थ कितें तो वाचप्यांनी काडपाचो. आनी कोंकणी चळवळिचो फुडारय तांणीच थारावपाचो. कोंकणी चळवळ हिंदू-क्रिस्तांवांच्या एकाचाराचें प्रतीक जातली, काय क्रिस्तांव समाजाक अराष्ट्रीय म्हणीत नवें मोडण घेवपी “हिंदुत्ववादी कोंकणी चळवळ” जातली!??

Blogger's Profile

Sandesh Prabhudesai

Sandesh Prabhudesai is a journalist, presently the Editor of goanews.com, Goa's oldest exclusive news website since 1996. He has earlier worked as the Editor-in-Chief of HCN and Prudent, Goa's TV channels and Editor of Sunaparant, besides working as a reporter for Goan and national dailies & weeklies in English and Marathi since 1987. He also reports for the BBC. He is also actively involved in literary and cultural activities.

Drop a comment

Enter The Code Displayed hereRefresh Image


Related Blogs