8वी अनुसुचीः कोंकणीची उदरगत ही केंद्र सरकाराची लागणूक

By Sandesh Prabhudesai
20 August 2016 16:05 IST

1947 वर्सा भारत स्वतंत्र जालो खरो, पूण ताचे आदीं कितलीशींच वर्सां स्वातंत्र्याची प्रक्रिया चालू आशिल्ली. पूण तरिकय भोवभाशीक देशाची राष्ट्रभाशा खंयची हाचेर निर्णय घेवप तज्ञांक तेन्ना शक्य जालें ना. ताका लागून स्वातंत्र्या उपरांत लेगीत ब्रिटीश राज्यांतली इंग्लीशच भारताची राजभास म्हूण चालू उरली. 1950 वर्सा भारतीय संविधान मानून घेवन भारतीय प्रजासत्ताकाची थापणूक करतना हिंदी हीय भारताची राष्ट्रभाशा म्हूण घोशीत जाली. मात ती पुरायपणान राष्ट्रभाशा करपा खातीर 15 वर्सांचो काळ दिवचो आनी भारतभर हिंदीचो प्रसार जावन 1965 मेरेन फकत हिंदी राष्ट्रभाशा म्हूण वापरचो असो निर्णय जालो. ते मेरेन इंग्लीशीचो वापर चालूच उरतलो अशेंय थारायलें.

हे घडणुकेक आतां 64 वर्सां जाली जाल्यार भारत स्वतंत्र जाल्यार 67 वर्सां जालीं, पूण अजून मेरेन भारताची अधिकृत भास इंग्लीशच आसा. हिंदीय आसा, पूण तिचो जाय तितलो प्रसार आजुनूय जावंक ना. हाका कारणां दोन-तीन जालीं. एक म्हणल्यार हिंदी ही आवयभास म्हूण उलोवपी भारतांत फकत 25 टक्के लोक आसात. तातूंत हिंदीक लागीं आशिल्ल्या आनी हिंदी आपली मूळ भास म्हूण मानतल्या बोलींचो आसपाव केल्यार लेगीत ही टक्केवारी 45 टक्क्यांवयर वचना. तीयबी फकत उत्तर भारतांतल्या कांय राज्यांनी उलयतात.

पूण त्याच वेळार भारतांत हेर खंयचीच भास आठ टक्क्यांवयर लोक उलयनात. भारतीय संविधानाच्या आठवे अनुसुचींत आतांमेरेन 22 भासो आस्पावल्यात. पूण समर इन्स्टिट्यूट ऑफ लँग्वेजीस हे भाशीक संशोधनाक ओंपिल्ले आंतरराष्ट्रीय संस्थेप्रमाण भारतांतल्या खांची कोनशांनी ल्हान-व्हड प्रमाणांत मेळून वट्ट 415 भासो आसात. हातूंतल्यो फकत 67 भासो आतां मेरेन अधिकृतपणान नोंद केल्ल्यो मेळटात. हातूंतली हिंदी भास सुमार 42 कोटी लोक उलयतात जाल्यार ताचे फाटोफाट क्रमांक येता तो 8.34 कोटी उलोवपी बंगालीचो (8 टक्के). सगळ्यांत निमणे येता ती 65,000 लोक उलयतात ती फोम ही नागालँडांतली भास.  ह्या सगळ्या भासांमदीं आमचो कोंकणीचो क्रमांक लागता 20 वो.

राष्ट्रभाशेचो घोळ 

भारतीय भासांची मुखेलपणान वांटणी जाल्या ती दोन तरांमदीं. इंडो-आर्य भास आनी द्रविडी भास. उत्तरेंत काश्मीरासावन गोंयांमेरेन सुमार 73 टक्के लोक वेगवेगळ्यो इंडो-आर्य भासो उलयतात, जाल्यार दक्षिणेक 24 टक्के द्रविडी भासो उलयतात. हेर तीन टक्के भासो आदिवासी आनी हेर भाशांच्यो उत्तर-पुर्व वाठारांतल्यो तरा. इंडो-आर्य भाशांक ते मानान हिंदी लागींचीं आसा, पूण द्रविडी आनी हेर भासांक ती सामकीच पयसुल्ली. हाका लागून 1950 वर्सा संविधानांत हिंदीचो राष्ट्रभाशा म्हूण आसपाव जावन लेगीत ती भारतीय जनमानसांत रुजपाक शकली ना. उरफाटें हिंदीच्या रुपान उत्तर भारत भाशेचे सक्तींतल्यान आपली सत्ता हेर देशाचेर चलोवपाक सोदता असो आरोप करून पुराय दक्षीण भारत हिंदीचे जबरदस्ती आड पेटून उठलो. हिंसक आंदोलनां जालीं. ताका लागून 15 वर्सांत हिंदी राष्ट्रभास करपाची मोख अशक्य जाली.

13 वर्सांनी, म्हणल्यार 1963 वर्सा, भारत देशाचो राजभास कायदो संसदेंत संमत जालो. तातूंत हिंदी राष्ट्रभास करपाचेर कायद्याच्या रुपान म्होर मारली, पूण फुडलीं 10 वर्सां इंग्लिशीचो वापर चालूच उरतलो अशीय तरतूद केली. 1964 वर्सा इंग्लीशीचो वापर बंद करपाचे दिश्टीन पावलां मारपाक सुरवात जाली तेन्ना तामिळनाडू, आंध्र प्रदेश, कर्नाटक, पाँडिचेरी आनी पश्र्चीम बंगालांत हाचे आड हिंसक आंदोलनां उबीं जालीं आनी केंद्र सरकाराक आपलो निर्णय फाटीं घेवचो पडलो. उरफाटें 1967 वर्सा राजभास कायद्यांतच सुदारणा करून संसदेवांगडाच दरेका राज्याचे विधानसभेन हिंदी भास मानून घेना तोमेरेन इंग्लीशीचो वापर चालूच उरतलो असो कायदो जालो.

तेन्नासावन आतांमेरेन खंयच्याच बिगर-हिंदी राज्यान इंग्लीशीक पयस करून फकत हिंदी ही राष्ट्रभाशा म्हूण मानून घेतिल्ली ना. उरफाटें इंग्लीशीचो वापर चालूच उरला. फकत अधिकृत पावंड्याचेरच न्हय, तर शिक्षण, वेव्हार, साहित्य आनी सदींची उलोवपाची भास लेगीत इंग्लीश जाल्या. भारतीय जनगणना इंग्लीश उलोवपी वा वापरपी लोकांचें सर्वेक्षण करना. पूण विकिपेडिया ह्या इंटरनॅटावेल्या विश्र्वकोशान काडिल्ल्या अदमासाप्रमाण भारतांतले 10 कोटी लोक (9 टक्के) इंग्लीश उलयतात जाल्यार 35 कोटी लोक (33 टक्के) इंग्लीश वापरतात. भारतांतले 54 टक्के आयचे घडयेक 25 वर्सां मेरेनचे पिरायेचे तरणाटे आसात. ह्या तरणाट्यांमदीं इंग्लीश उलोवपाचें आनी वापरपाचें प्रमाण सुमराभायर आसा. लोकसंख्येच्या प्रमाणांत इंग्लीश उलोवपी देशांमदीं 30 कोटींचे अमेरिके फाटोफाट भारताचो दुसरो नंबर लागता. भारतांतलें टायम्स ऑफ इंडिया हें जगांतलें सगळ्यांत चड खपपी इंग्लीश दिसाळें. भारतांत उणेच 25 टीव्ही चॅनल इंग्लीशींतल्यान आसात. आमच्या गोंयांत तर पांचवेसावन मुखावेलें सगळें शिक्षण फकत इंग्लीशींतल्यान चलता जाल्यार मुळाव्या पावंड्याचेरूय इंग्लीशींतल्यान शिक्षण घेवपी लोक भोवसंख्येन आसात.

हे फाटभुंयेर अधिकृत पावंड्यार गोंयची परिस्थिती तर ताच्याकय पाश्ट.  भारत स्वतंत्र जाल्लो तेन्ना गोंयची अधिकृत भास पुर्तुगेज आशिल्ली. 14 वर्सां उसरा, म्हणल्यार 1961 वर्सा गोंय मुक्त जावन स्वतंत्र भारताचो भाग जालें तेन्ना गोंयचीय अधिकृत भास इंग्लीश जाली. तेन्ना गोंयांत इंग्लीश आनी मराठींतल्यान शिक्षण चलतालें आनी कोंकणी भास म्हूण मानपाक लेगीत भोवसंख्य लोक तयार नाशिल्लो. साहित्य निर्मिती, कलांचें सादरीकरण आनी चिमटीभर भुरगे घेवपी कोंकणींतलें मुळावें शिक्षण हातूंतल्यान कोंकणी भास म्हूण सिद्ध करपाची आव्हानात्मक चळवळ सुरू जाली. अथक परिश्रमांतल्यान उबारिल्ले हे चळवळीक लागून 1975 वर्सा केंद्रीय साहित्य अकादमीन कोंकणीक भास म्हूण मान्यताय दिली. पूण ती गोंयची राजभास जावपाक मात 1987 वर्स उदेवचें पडलें. तेंयबी खर आनी हिंसक आंदोलन उबारतकीर. म्हणल्यार भारत स्वतंत्र जातकीर 40 वर्सांनी आनी गोंय मुक्त जातकीर 26 वर्सांनी कोंकणी गोंयची राजभास जाली. पूण सर्वार्थान न्हय. कारण ह्याय राजभास कायद्यांत ‘इंग्लीशीचो अधिकृत भास म्हूण वापर चालूच उरतलो’ अशी तरतूद आशिल्ली. आजुनूय आसा. ताका लागून राजभास कायदो जावन आज 27 वर्सां जालीं तरिकय राजभास म्हूण गोंयांचेर इंग्लीशीचीच सत्ता चलता आनी गोंय मुक्त जातकीर 53 वर्सां उपरांतय पुराय प्रशासन आनी हेर मुखेल वेव्हार इंग्लीशींतल्यानच चलतात.

कोंकणी लोक पाव टक्क्यापरस उणे

2001 वर्साचे जनगणने प्रमाण भारतांत वट्ट कोंकणी उलोवपी लोक आसात 24,89,015, म्हणल्यार अदमासे 25 लाख. हे लोक गोंयांतच न्हय तर हेर राज्यांनीय फाफसल्यात. कोंकणी आपली आवयभास म्हूण नोंद करपी लोक गोंयांपरस कर्नाटकांत चड आसात. हातूंतले 24,20,140 कोंकणी उलोवपी, 46,851 महाराष्ट्रांतल्या कोंकण वाठारांतले मालवणी उलोवपी जाल्यार 10,192 केरळांतले कुणबी जमातीचे कुडुंबी उलोवपी आसात अशीय एक नोंद मेळटा. ते भायर हेर आसात 11,832.

2001 वर्साचे जनगणने प्रमाण कोंकणी उलोवपी लोक वट्ट 35 राज्यांनी फाफसल्यात. कोंकणीचें मूळ पीठ आशिल्ल्या गोंयच्या मात अर्द्याच लोकांनी आपली आवयभास कोंकणी म्हूण नोंद केल्या. (हेर आवयभासांची वर्गवारी मुखार येतली). सकयल दिल्ल्या तकट्यांत ह्या 35 राज्यांतल्या कोंकणी उलोवपी लोकांचो आंकडो दिला. ते प्रमाण कोंकणी उलोवपी लोकांची टक्केवारी पुराय भारत देशांत एक सोडात, पाव टक्को लेगीत ना (0.24%). लोकांच्या प्रमाणांत हातूंत पयलो क्रमांक लागता तो कर्नाटकाचो जाल्यार दुसरो गोंयचो. हाचें मुखेल कारण म्हणल्यार गोंयांतल्या उण्याच तीन लाख लोकांनी मराठी आपली आवयभास म्हूण नोंद केल्या. तातूंत चडांत चड कोंकणी उलोवपी, पूण स्वताची आवयभास मराठी म्हणपी लोक आसुं येतात.  

गोंय, कर्नाटक, महाराष्ट्र आनी केरळ हीं कोंकणी लोक आशिल्लीं मुखेल चार राज्यां अशें आमी धरताले. पूण जनगणनेप्रमाण चवथ्या क्रमांकाचेर गुजरात राज्य येता, केरळ न्हय. गुजरातेंत दोन लाखांचे लागीं लोकांनी कोंकणी आपली आवयभास म्हूण नोंद केल्या. (संदर्भः http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/parta.htm). (पूण ही कोंकणी आमचे कोंकणीक खंयच लागींची ना, फकत नांवांतलें कितें तें साम्य अशें कोंकणींतल्या भाशा पंडितांचें म्हणणें आसा.) ताचे उपरांत फकत 65 हजार कोंकणी उलोवपी लोकांचें केरळ राज्य येता. तशेंच टक्केवारीचें प्रमाण घेतलें जाल्यार भारतांतले 57 टक्के कोंकणी उलोवपी लोक गोंयांत आसात. ताचे उपरांत नंबर लागता तो दादरा आनी नगर हवेलीचो. थंय लोकसंख्येच्या 10 टक्के लोक कोंकणी उलयतात. कोंकणी थंय तिसऱ्या नंबराचेर लागता. अर्दे लोक भिल्ली (चडशे वारळी) उलयतात, 22 टक्के लोक गुजराती जाल्यार 10 टक्के कोंकणी. दादरा-नगर हवेलींतल्यो ह्यो तीन मुखेल भासो.

ते मानान कर्नाटकांत फकत देड टक्के, महाराष्ट्रांत अर्द टक्को जाल्यार केरळांत तर पाव टक्क्यापरसूय उणे. कर्नाटक, महाराष्ट्र आनी केरळ राज्यांनी कोंकणी उलोवपी लोक एका थारावीक वाठारांतच राविल्लो मेळटा. मात गुजरात आनी दादरा-नगर हवेलींत हो कोंकणी लोक खंयच्या वाठारांत आसा ताची नोंद जनगणनेन प्रसिद्ध केल्ल्या मजकुरांत मेळना. ताचो प्रत्यक्ष सोद घेवचो पडटलो. ते भायर चार हजार ते 14 लोक इतले मजगतीं कोंकणी उलोवपी लोक मेळटात ते हेर 19 राज्यांनी. आमचो कोंकणी लोक खंय खंय फाफसला आनी थंय रावन लेगीत तो कोंकणी आपली आवयभास म्हूण अभिमानान नोंद करता हाची ही गवाय.

भारतांतली राज्यवार कोंकणी लोकसंख्या आनी टक्केवारी

क्र 

राज्य 

लोकसंख्या 

राज्यवार कोंकणींची

टक्केवारी 

 

भारत 

2489015

0.24

1

गोंय

769888

57.13

2

कर्नाटक

768039

1.45

3

महाराष्ट्र

658259

0.68

4

गुजरात

190557

0.38

5

केरळ

61376

0.19

6

दादरा-नगर हवेली

22795

10.34

7

तामिळनाडू

4657

0.01

8

ओडिशा

3280

0.01

9

आंध्र प्रदेश

3129

0.00

10

दिल्ली

1767

0.01

11

मध्य प्रदेश

988

0.00

12

प. बंगाल

960

0.00

13

राजस्थान

716

0.00

14

उत्तर प्रदेश

323

0.00

15

झारखंड

310

0.00

16

लक्षद्वीप

310

0.51

17

दमण-दीव

229

0.14

18

हरयाणा

206

0.00

19

छत्तीसगड

182

0.00

20

आसाम

156

0.00

21

त्रिपुरा

146

0.00

22

जम्मू आनी काश्मीर

90

0.00

23

बिहार

78

0.00

24

पंजाब

76

0.00

25

चंदिगड

74

0.01

26

नागालँड

74

0.00

27

मेघालय

66

0.00

28

पाँडिचरी

63

0.01

29

उत्तरांचल

53

0.00

30

अंदमान निकोबार

44

0.01

31

मिझोराम

43

0.00

32

अरुणाचल प्रदेश

25

0.00

33

हिमाचल प्रदेश

25

0.00

34

सिक्कीम

17

0.00

35

मणिपूर

14

0.00

 

गोंयांत आसात 15 वयर भासो उलोवपी लोक 

2001 वर्साचे जनगणने प्रमाण गोंयच्या साडेतेरा लाखांतले फकत 7.71 लाख लोक कोंकणी आपली आवयभास म्हूण नोंद करतात. संविधानाचे आठवे अनुसूचींत आशिल्ल्यो 13 भासो उलोवपी लोक एका गोंयांत आसात. ताचो तपशीलवार तकटो सकयल दिला. तातूंत मराठी आपली आवयभास म्हूण नोंद केल्लो तीन लाख गोंयकार मेळटा. म्हणल्यार फकत 23 टक्के. गोंयची बरीचशी जाणटी पिळगी कोंकणी उलोवन लेगीत मराठी आपली भास आनी कोंकणी बोली म्हणपी आसताले. पूण उपरांत ही परिस्थिती बदलत गेली. देखून हें प्रमाण धा वर्सां उपरांत, म्हणल्यार 2011 चे जनगणनेंत कितलें देंवलां तें पळोवचें पडटलें. हे आंकडे आजून प्रसिद्ध जाल्ले नात.

 

मराठी आवयभास म्हूण नोंद करपी भोवसंख्य लोक गोंयकारच आसात अशें धरलें जाल्यार भायल्यान येवन गोंयांत राबितो केल्ले बिगर-गोंयकार 2001 वर्साचे जनगणनेप्रमाण सुमार चार लाख आसतले असो अदमास हांगां मेळटा. हातूंतली दुसरी वा तिसरी पिळगी हांगांच जल्माक आयिल्ल्यान अस्खलीत कोंकणी उलयता आनी शिकतायबी. (आमी गोंयकारच तांचेकडेन कोंकणीन उलयनात.) हातूंत हिंदी आनी कन्नड उलोवपी लोकांचो आंकडो प्रत्येकी पाऊण लाखांच्या लागीं आसा. ते मानान उर्दू आपली आवयभास म्हूण नोंद करपी फकत 50 हजारांच्या फाटीं-फुडें. सकयलो तकटो पळयल्यार हाचो वेवस्थीत अदमास येता.

गोंयांतली भोवभाशीक लोकसंख्या आनी टक्केवारी

क्र 

आवयभास 

लोकसंख्या 

%

1

कोंकणी

771000

57.21

2

मराठी

304708

22.61

3

हिंदी

76952

5.71

4

कन्नड

74661

5.54

5

उर्दू

54176

4.02

6

मल्याळम

15094

1.12

7

तेलगू

11995

0.89

8

गुजराती

9299

0.69

9

तामीळ

7951

0.59

10

बंगाली

4177

0.31

11

ओडिया

2695

0.20

12

नेपाळी

2156

0.16

13

पंजाबी

1752

0.13

14

हेर

11052

0.82

 

वट्ट

1347668

 

 

आठवी अनुसुची आनी राजभास आयोग

राष्ट्रीय पावंड्यावेले आनी गोंयच्या पावंड्यावेले हे फाटभुंयेर आमी हांगां कोंकणी संविधानाचे आठवे अनुसुचींत वतकीर आमकां कसले हक्क मेळटात आनी तांचो कसो वापर करूं येता हाचेर भासाभास करतात. हेर भासांवांगडा आज कोंकणीय आठवे अनुसुचींत आसा. पूण ती थंय वचपाक 20 ऑगस्ट 1992 उदेवचो पडलो. गोंय मुक्त जातकीर 31 वर्सांनी आनी कोंकणी गोंयची राजभास जातकीर पांच वर्सांनी. आठवे अनुसुचींतल्या 22 भासांमदीं लोकसंख्येप्रमाण कोंकणीचो नंबर 18वो लागता.

हे आठवे अनुसुचींतले भाशेचे हक्क जाणा जावचे पयलीं आठवे अनुसुचीचो उद्देश कितें तें पयलीं समजून घेवचें पडटलें. पयली गजाल म्हणल्यार आठवे अनुसुचींत वतकीर कोंकणी ही फकत गोंयची न्हय तर भारत देशाची अधिकृत भास जाली. म्हणल्यार हे भाशेची उदरगत करपाची जापसालदारकी फकत गोंय सरकाराची न्हय, तर केंद्र सरकाराचीय जाली. ही सगळ्यांत म्हत्वाची गजाल आमी समजून घेतली जाल्यार कोंकणीचे उदरगतीचे कितलेशेच प्रस्न सुट्टात. कारण गोंय सरकाराक आनी गोंयच्या राजकारणाक गोंयांतल्या भाशावादाची आडखळ जाता आनी ताका लागून कोंकणीचे उदरगतीक आडमेळीं येतात. पूण केंद्र सरकाराक हो भाशावाद लागना. तेन्ना ताची जापसालदारकी तें फाफडून उडोवंक शकना.

ही आठवी अनुसुची करपा फाटल्यान आनीक एक उद्देश आशिल्लो. हिंदी राष्ट्रभास करतना आठवे अनुसुचींतल्या सगळ्या प्रादेशीक भासांतली उतरावळ घेवन तातूंतल्यान हिंदीचें प्रमाणीकरण करतले. ताका लागून सगळ्यांकच हिंदी आपली भास कशी दिसपाक लागतली. महात्मा गांधीन हातूंतल्यान हिंदुस्थानी म्हूण नवी भास घडोवची अशेंय मत उक्तायल्लें. पूण हातूंतली खंयचीच गजाल आजमेरेन शक्य जावंक ना. हिंदी आनी हेर प्रादेशीक भासो हांचे मदली दरी अजुनूय तशीच आसा.

मात हे भाशेची उदरगत करपाचे केंद्र सरकाराचे लागणुकेचे दिश्टींतल्यान तिसरी गजाल साप्प म्हत्वाची. आठवे अनुसुचींत वतकीर ते भाशेक राष्ट्रीय पावंड्यावेल्या राजभास आयोगाचेर प्रतिनिधित्व मेळटा. हो राजभास आयोग 7 जून 1955 ह्या दिसा राष्ट्रपतीच्या आदेशा प्रमाण मानव संसाधन मंत्रालयान परिपत्रक काडून स्थापन केल्लो. हाका सांसदीय राजभास समिती अशेंय म्हणटात. भारतीय संविधानाच्या कलम 344 प्रमाण हो आयोग स्थापन केला.

ह्या आयोगाचीं पांच कर्तव्यां आसातः

1. भारत देशाची अधिकृत भास म्हूण हिंदीचो जाता तितलो वापर करप

2. भारत देशाच्या अधिकृत वापरा खातीर इंग्लिशीचो वापर मर्यादीत स्वरुपांत करप
3. संविधानाच्या कलम 348 त सांगिल्ले प्रमाण भाशेचो वापर करप. (हें कलम सर्वोच्च न्यायालय, उच्च न्यायालय, संसद, विधानसभा तशेंच सगळे         प्रशासकीय आदेश, परिपत्रकां, कायदे आनी नेम इंग्लीशींतल्यान, हिंदींतल्यान तशेंच थळावे राजभाशेंतल्यान दिवप बंदनकारक करता.)
4. पुराय देशाखातीर आंकडे खंयचे वापरप हाचेर निर्णय घेवप
5. केंद्र सरकार आनी राज्य सरकारांमदीं संपर्काची भास खंयची वापरची हाचेर निर्णय घेवप

ही समिती घडयतना आठवे अनुसुचींत आशिल्ल्या भासांचे (म्हणल्यार त्या त्या राज्यांचे) 20 खासदार आनी 10 वेगवेगळ्या राज्यांचे आमदार घेवचे अशी येवजण आशिल्ली. पूण दुर्देवान आजमेरेन आमदारांक हे समितीचेर केन्नाच प्रतिनिधित्व मेळ्ळें ना. पयलीच समिती घडयली ती 20 लोकसभा खासदार आनी 10 राज्यसभा खासदारांची, पूण भाशावार प्रतिनिधित्व दिवन. तेन्नासावन आतां मेरेन वेगवेगळ्या समित्यांनी आठ अहवाल दिल्यात आनी ते प्रमाण राष्ट्रपतीन आदेश काडल्यात. पूण आजूनमेरेन गोंयांक वा कोंकणी भाशेक ह्या आयोगाचेर प्रतिनिधित्व मेळूंक ना.

कोंकणीची उदरगत ही केंद्र सरकाराची लागणूक

हे समितीन आपलो पयलो अहवाल 8 फेब्रुवारी 1959 ह्या दिसा राष्ट्रपतीक दिलो आनी ताका अनुसरून 27 एप्रील 1960 ह्या दिसा राष्ट्रपतीन भाशेविशींचो पयलो आदेश काडलो. ताका आजूय राष्ट्रपतीचो आदेश 1960 म्हूण वळखतात. हातूंत इंग्लीशीची सुवात थळाव्या भासांनी घेवचे खातीर केंद्र सरकारान वावुरचें असो स्पश्ट आदेश आसा. ते खातीर केंद्र सरकार आनी राज्य सरकाराच्या समन्वयांतल्यान प्रादेशीक भासांची उतरावळ घडोवची असो आदेश आसा. भारतांतल्या सगळ्या आठवे अनुसुचींतल्या प्रादेशीक भाशांचे उतरावळींत सुसुत्रता आसची देखून ही जापसालदारकी केंद्रीय शिक्षण खातें (आयचें मानव संसाधन खातें) आनी केंद्रीय कायदो खात्यान घेवची अशेंय ह्या आदेशांत म्हणलां आनी कांय खासा गजालींचो उल्लेखय केला, तो असोः

1. प्रशासकीय नेमावळ आनी कार्यप्रणालीच्या साहित्याचो अणकार केंद्रीय शिक्षण खात्यान करचो
2. संविधानीक नेम, नेमावळी आनी आदेशांचो तशेंच कायदयांचो अणकार केंद्रीय कायदो खात्यान करचो
3. केंद्रीय खात्यांच्या राज्यवार थळाव्या कार्यालयांनी लोकसंपर्का खातीर प्रादेशीक भाशेचो वापर करचो
4. केंद्रीय खात्यांनी कर्मचारी नेमणूक करतना प्रादेशीक पावंड्यार विकेंद्रीकरण करून नेमणूक करची आनी सहजासहजीं तांची राज्याभायर बदली        करची न्हय
5. नॅशनल डिफॅन्स अकादमी सारक्या केंद्रीय प्रशिक्षण संस्थांच्यो प्रवेश परिक्षा आनी हेर परिक्षां खातीर इंग्लीश आनी हिंदी वांगडाच प्रादेशीक भाशेचोय     वापर करचो
6. अखील भारतीय सेवा आनी केंद्रीय सेवेच्या परिक्षां खातीरय इंग्लीश आनी हिंदी वांगडा प्रादेशीक भास वापरपाचेर विचार करचो
7. संसदेंत येवपी विधेयकां आनी संमत जावपी कायद्यांचें इंग्लीश आनी हिंदी वांगडाच प्रादेशीक भासांतल्यान अणकार करपाची जापसालदारकी केंद्रीय     कायदो खात्यान घेवची
8. सर्वोच्च न्यायालयाची भास इंग्लीश आसतली आनी कालांतरान ती हिंदी जातली. पूण उच्च न्यायालयांनी हिंदी आनी प्रादेशीक भाशेचो वापर निवाडे     आनी आदेशां खातीर जावचो म्हूण राष्ट्रपतीची परवानगी घेवन कायदो समंत करचो आनी ताची जापसालदारकी केंद्रीय कायदो मंत्रालयान घेवची
9. समान कायदेशीर उतरावळ घडोवचे खातीर आनी ती सगल्या भारतीय प्रादेशीक भासांनी हाडचे खातीर केंद्रीय कायदो खात्यान सगळ्या भाशांतल्या     तज्ञांक घेवन स्थायी समिती घडोवची


केंद्र सरकाराचें तीन-भाशा सुत्र

राष्ट्रपतीच्या ह्या आदेशाक धरून 1968 वर्सा संसदेच्या दोनूय सभाघरांनी प्रदीर्घ भासाभाशे उपरांत राजभास थाराव मानून घेतलो. तातूंत हिंदी वांगडाच आठवे अनुसुचींत आशिल्ल्या सगळ्या भासांची उदरगत करपाची जापसालदारकी केंद्र सरकारान घेतली. ह्या थारावांतले पयलो हिंदीचो मुद्दो सोडून हेर तीन मुद्दे अशें सांगतातः

  1. हिंदीवांगडाच आठवे अनुसुचींतल्योय भासो भारतीय भासो आशिल्ल्यान देशाचे शिक्षणीक आनी सांस्कृतीक उदरगती खातीर आनी ह्या भाशांची उदरगत करपा खातीर खर पावलां उबारपाची गरज आसा. ते खातीर कार्यावळ आंखतले आनी केंद्र सरकार ताची, राज्य सरकाराच्या जोडपालवान, अंमलबजावणी करतलें. कारण हिंदीवांगडाच ह्या सगळ्योच भासो गिरेस्त जावपाक जाय आनी संपर्काचें प्रभावी माध्यम आनी एक आधुनीक भास म्हूण मुखार सरपाक जाय.
  2. एकचाराची जाणविकाय पुराय देशांत तयार जावची आनी देशाच्या वेगवेगळ्या प्रदेशांमदीं संपर्क करपाक सोपें जावचें देखून राज्य सरकारांलागीं सल्लामसलत करून केंद्र सरकार सगळ्या राज्यांनी तीन भाशांचें हें सुत्र राबयतलें.
  3. भारतीय आनी उच्च केंद्रीय सेवा परिक्षां खातीर इंग्लीश वा हिंदीवांगडाच आठवे अनुसुचींतल्यो भासो वापरपाचीय मेकळीक आसतली.

ह्या तत्वांक पाळो दिवन केंद्र सरकारान केंद्रीय राजभास खातें घडयलें. ह्या खात्याची मुखेल मोख हिंदीचो प्रसार करप ही आसली तरिकय आठवे अनुसुचींतल्या भाशांची उदरगत करपाचेंय काम हें खातें करता. ह्या खात्याचें राष्ट्रीय भाषांतर मिशन हिंदी वांगडाच आठवे अनुसुचींतल्या हेर भाशांचो अणकार करपाचेंय प्रशिक्षण दिता. तशेंच हिंदी आनी आठवे अनुसुचींतल्या भाशांचो खंय खंय कसो कसो वापर करचो हाचे खातीर 1965 ते 2011 मेरेन ह्या खात्यान वेगवेगळीं 209 परिपत्रकां फाटल्या 46 वर्सांत काडल्यांत. तांची अंमलबजावणी करपाची जापसालदारकी केंद्रीय मंत्रालयां, केंद्रीय खातीं आनी तांचीं भारतभर आशिल्लीं सगळीं कार्यालयां, केंद्रीय निगम, महामंडळां तशेंच राष्ट्रीयकृत बँकांचेंर आसता. लोकांलागीं थळावे भाशेंतल्यान संपर्क करचो हें मुळावें तत्व घेवन हीं परिपत्रकां काडिल्लीं आसात. देखीक, कांय परिपत्रकां अशीं आसातः

  1. हातूंतलें पयलें परिपत्रक काडलें तें 7 सप्टेंबर 1965 ह्या दिसा. मनिऑर्डर आनी हेर सगळे केंद्रीय खात्यांचे लोकांक लागपी फॉर्म थळावे भाशेंतल्यान दिवपाविशीं हें पत्रक आशिल्लें
  2. केंद्रीय खात्यांचीं राज्यांतलीं कार्यालयां, निगम, महामंडळां आनी राष्ट्रीयकृत बँकांचे नांवांचे तकटे, नोटिस बोर्ड आनी जायरात बोर्ड आठवे अनुसुचींतल्या थळावे भाशेंतल्यान आसपाक जाय
  3. राष्ट्रीय वा आंतरराष्ट्रीय महोत्सव ज्या राज्यांनी जातात थंय थंयची प्रादेशीक भासय तांणी वापरूंक जाय (म्हणल्यार, देखीक, गोंयचो इफ्फी – आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव)
  4. ह्या सगळ्या केंद्रीय आस्थापनांचीं बातमीपत्रां, मासिकां आनी पुस्तकां इंग्लीश आनी हिंदीवांगडा थळावे भाशेंतल्यानय आसूंक जाय

अशीं कितलीं परिपत्रकां थळाव्या भासांक (म्हणल्यार कोंकणीक) लागू जातात तें जाणा जावन घेवंक हीं सगळीं 209 परिपत्रकां अभ्यासपाची गरज आसा. ह्याच परिपत्रकांक लागून आज खंयच्याय राज्यांत गेल्यार थंयच्या राष्ट्रीयकृत बँकांच्या शाखांनी बोर्ड धरून रिशिटी, फॉर्म आनी एटीएमांत लेगीत थळावे भाशेचो आसपाव आसता. भारत संचार निगम लिमिटेड धरुन सगळ्योच फोन आनी मोबायल कंपन्यो थळावे भाशेंतल्यान लोकांकडेन संपर्क करतात. मात हें जायना तें गोंयांत. खंयचीच बँक कोंकणींतल्यान कसलेंच छापील साहित्य दिना. उरफाटें महाराष्ट्रांतल्यान मराठींतल्यान छापिल्लें साहित्य हांगां हाडून खपयता. बीएसएनलान तर लोकांकडेन कोंकणींतल्यान उलोवपाची सुरू केल्ली फोनावेली लोकसंकर्प सेवा लेगीत बंद करून उडयल्या.

भारतीय भाषा संस्थानांतलो कोंकणीचो रितो राजवाडो

ह्याच उपक्रमाखाला केंद्र सरकारान भारतीय भाषा संस्थान स्थापन केलां. (Central Institute of Indian Languages). सगळ्याच भारतीय भाशांचे उदरगती खातीर. आठवे अनुसुचींत गेल्ल्या भाशां खातीर तर हें संस्थान आपलें भाशीक संशोधन आनी प्रकाशनाक ओँपिल्लें कार्यालयच दरेका राज्यांत सुरू करता. पूण ह्या संस्थानाचें कार्यालय अजून गोंयांत सुरू जाल्लें ना. कोंकणी भाशेचे उदरगती खातीर मुळाव्या पावंड्यावेलें संशोधनाचें कार्य जावपाची साप्प गरज आसा. आयच्या संगणकीय युगांत तर सगळ्यांत म्हत्वाचें थारता तें भाशेचें शब्दभांडार (कॉर्पोरा). तें काम लेगीत कितलीशींच वर्सां जालीं अर्दार पडून आसा.

आवयभास आनी दुसरी भास शिकतल्यां खातीर सगळें तरेचें साहित्य तयार करून दिवपाची जापसालदारकी ह्या संस्थानाची. शाळेंत वचपी भुरग्यांवांगडाच जाण्ट्यांखातीर शिक्षणीक साहित्य तयार करपाचीय जापसालदारकी हें संस्थान घेता. शिक्षक आनी संशोधकांक वांगडा घेवन हें संस्थान पुस्तकां तयार करता. आतां मेरेन ह्या संस्थानान सगळ्या भाशांतल्यान 240 तरांचें प्रशिक्षणाचें आनी शिकपाचें साहित्य तयार केलां. तातूंत पुस्तकां, श्राव्य साहित्य, दृकश्राव्य साहित्य आनी संगणकीय सॉफ्टवॅरांचो आसपाव आसा. बडबडगितां, चित्रमय शब्दावली, भाशेचे खेळ, सांस्कृतीक बोली, सर्वसादारण बोली अशा तरांचेंय साहित्य तयार केलां. हें तयार करपा खातीर भाशा शिक्षक आनी मार्गदर्शकांक प्रशिक्षीत करपाचेंय काम संस्थान करता. ते भायर भाशेचो अभ्याक्रम तयार करपाच्या कामांतय मार्गदर्शन करता. एसएससी सावन युपीएससी मेरेन सगळ्या परिक्षांचे तयारे खातीर शिकपाचीं सादनां तयार करता. हातूंतलें कसलेंच काम आजमेरेन कोंकणीचें बाबतींत जाल्लें ना.

कोंकणी संपादकाविणे एनबीटी अनाथ

1957 वर्सा केंद्र सरकारान स्थापन केल्ली नॅशनल बूक ट्रस्ट ही संस्था भारतीय भाशांतलीं पुस्तकां तयार करप, छापप आनी वितरीत करप ह्या तीन गजालीं खातीर स्थापन जाल्ली आसा. दर्जेदार पुस्तकां, आकर्शक छापणावळ आनी उण्यांत उणें मोल हीं एनबीटीच्या पुस्तकांचीं खाशेलेपणां. आठवे अनुसुचींतल्या भाशांतलें साहित्य तयार करप ही ह्या ट्रस्टाची जापसालदारकी. हातूंत मूळ भाशेंतल्या पुस्तकां वांगडाच हेर भाशांतलें साहित्य अणकारीत करून छापपाचीय येवजण आसा. जागतीक साहित्य, जागतीक क्लासिक्स, विज्ञान, चरित्र, आत्मचरित्र, लोककला, बालसाहित्य आनी सर्जनशील साहित्या वांगडाच नवशिक्यां खातीर आनी ब्रेल लिपींतल्या साहित्याचोय आसपाव जाता. दर वर्सा वेगवेगळ्या भारतीय भाशांचीं हजारांनी पुस्तकां एनबीटी छापता.

ह्या पुस्तकांची निवड करप आनी तीं बरोवन घेवन छापून तयार करपा खातीर दरेके भाशेचो एक-एक संपादक एनबीटी नेमता. पूण कोंकणीक आजून मेरेन संपादक नेमिल्लो ना. सुषमा सोनक ही पयलीं संपादक म्हूण कोंकणीचें काम पळयताली. ती वचतसावन मराठीचो संपादक आशिल्लो राहुल कोसंबी हो उमेदी तरणाटो आपले पद्दतीन कोंकणीचो विभाग सांबाळपाचो यत्न करता, पूण तो साप्प उणो पडटा. हाचो परिणाम, अर्थांतच, कोंकणींतल्यान तयार जावपी पुस्तकांचेर पडला. हेर सगळ्या भारतीय भासांनी वर्साक हज्जारांनी पुस्तकां तयार जातात. ल्हानांतले ल्हान भाशेंत लेगीत शेंकड्यांनी. पूण एनबीटीन आज मेरेन छापिल्ल्या कोंकणी पुस्तकांचो आंकडो आसा फकत 35. हालींच्या तेंपार तर तो उणोच जायत चल्ला. देखीक 2010-11 वर्सा फकत एक कोंकणी पुस्तक, 2011-12 वर्सा तीन पुस्तकां जाल्यार 2012-13 वर्सा एक्कूय पुस्तक तयार जावंक ना.

बालसाहित्यांत तर रंगबिरंगी आनी बऱ्या कागदाचेर छापिल्लीं पुस्तकां ही आज कोंकणी शिक्षणाची गरज जाल्या. एनबीटी ही पुस्तकां चार पिरायेच्या विभागांनी छापता. बालवाडी, स ते आठ वर्सां, णव ते इकरा वर्सां आनी 12 ते 14 वर्सां पिरायेच्या भुरग्यां खातीर वेगवेगळीं पुस्तकां. रंगबिरंगी, चित्रांनी भरिल्लीं मूळ भाशेंतलीं पुस्तकां संवसारभरांतल्या एकापरस एक मनभुलावण्या आनी देखदिण्या पुस्तकांचे अणकार. फाटल्याच वर्सा एनबीटीन अशीं 1267 पुस्तकां छापलीं. तातूंत कोंकणीचें एक्कूय पुस्तक ना. ब्रेल लिपींतलीं 240 पुस्तकां छापलीं. कोंकणीचें एक्कूय ना.

नोकऱ्यो-वेवसायांचो खजिनो

हाचे भायर केंद्र सरकाराचे आनिकय उपक्रम आसुं येतात. पूण जे हांगां दिल्यात तेच पळयल्यार केंद्र सरकारावरवीं कोंकणीचे उदरगती खातीर करपा सारकें काम कितलेशेंच आसा हें मतींत येतलें. नॅशनल बूक ट्रस्टाक एक संपादक मेळत आनी भारतीय भाशा संस्थानाचें आमचें हक्काचें कार्यालय गोंयांत स्थापन जायत जाल्यार कामांचो घोघोच तयार जातलो. ते भायर केंद्र सरकाराचीं आस्थापनां आनी बँकांनी तीन भाशांचें सुत्र लागू जायत जाल्यार कोंकणीचो प्रसार खंयचे खंय पावतलो. म्हत्वाचें म्हणल्यार गोंयचो पारंपारीक भाशावाद मदीं हाडून कोण आडखळ हाडपाक शकचो ना आनी खंयचोच राजकारणीय आड येवचो ना. सुरवेक राजभास संचालनालय वा गोवा कोंकणी अकादमीन फुडाकार घेवन समन्वयकाची भुमिका घेत जाल्यार हें काम चालीक लागपाक शकता.

ते भायर ह्या आस्थापनांनी कायम स्वरुपी सुरक्षीत नोकरेची वेवस्था जावन कोंकणी शिकपी विद्यार्थ्यांक नव्यो संदी गावंक शकतात. हातूंत एक आनी दोन न्हय, कितल्याशाच तरांची कुशळटाय आशिल्ले लोक जाय पडटले. शिक्षक, प्रशिक्षक, कारकून, संशोधक, बरे उलोवपी, केंद्र सरकाराच्या खात्यांक लागपी पूण कोंकणी येवपी पदवीधर, बँकर, संपादपी, भाशांतरकार, समीक्षक, साहित्यीक अश्यो कितल्योशोच नोकऱ्यो आनी वेवसाय हातूंतल्यान गावंक शकतात. एके वटेन कोंकणी खातीर ही अलिबाबाची गुहाच कशी. फकत तिळा तिळा म्हणून कोणे तरी दार उगडपाची गरज आसा. मात ते खातीर कोंकणी, हिंदी आनी इंग्लीश अशा तिनूय भाशांची जाण आसप म्हत्वाचें.

सध्या एकेच भाशेफाटल्यान धांवपाची संस्कृताय तयार जावंक लागल्या. एकेच भाशेचो अभिमान बाळगितना दुसऱ्या भाशांक खोंटावपाचीय प्रवृत्ती वाडपाक लागल्या. भोवभाशिकत्वाची परंपरा नश्ट जावंक लागल्या. एका तेंपार गोंयकाराक कोंकणी, मराठी, हिंदी, इंग्लीश आनी पुर्तुगेज येताली. तातूंत कांय जाणांक गुजराती वा कन्नडय येताली जाल्यार कांय जाणांक फ्रँच लेगीत. कालमेरेनचे पिळगेक कोंकणी, मराठी, हिंदी आनी इंग्लीश भासो येताल्यो. पूण आज कितल्याशाच जाणांक एक भास लेगीत धड येना जाल्या. अशा वेळार सुरक्षीत आनी बऱ्या पगाराची नोकरी ह्या उपक्रमांतल्यान मेळत जाल्यार भोवभाशिकत्वाची परंपरा नव्यान सुरू जावंक शकता. कोंकणीक खोंटावन मुळाव्या शिक्षणा खातीर लेगीत इंग्लिशीक वेंगावपाची परंपराय फाटीं पडपाक शकता. आंदोलनांतल्यान जायना तो प्रस्न आठवे अनुसुचीप्रमाण कोंकणीक मेळपी हक्कांची अंमलबजावणी केल्यार अळंगपणान सुटपाक शकता. खासा करून शिक्षणीक मळार मरगळ आयिल्ले कोंकणीक नवसंजीवनी मेळपाक शकता.

Blogger's Profile

Sandesh Prabhudesai

Sandesh Prabhudesai is a journalist, presently the Editor of goanews.com, Goa's oldest exclusive news website since 1996. He has earlier worked as the Editor-in-Chief of HCN and Prudent, Goa's TV channels and Editor of Sunaparant, besides working as a reporter for Goan and national dailies & weeklies in English and Marathi since 1987. He also reports for the BBC. He is also actively involved in literary and cultural activities.

Drop a comment

Enter The Code Displayed hereRefresh Image


Related Blogs