भाशा माध्यमः दिशाभूल न्हय, दिशा जाय

By Sandesh Prabhudesai
07 October 2015 17:42 IST

प्राथमीक शिक्षणांतल्या भाशा माध्यमाचो प्रस्न अजून सुटावो जायना. फुडल्या अधिवेशना मेरेन भाशा माध्यमाचेर कायदो जातलो अशें सध्या सत्तेर आशिल्ल्या भारतीय जनता पक्षाच्या सरकारान सांगलां. ह्या कायद्याचें धोरण कितें आसतलें हें शिक्षण खातें स्वता सांबाळपी मुख्यमंत्री लक्ष्मीकांत पार्सेकारान हालींच सोंपिल्ल्या पावशी अधिवेशनांत सुचोवन दवरलां. तांचे मतान आसा तेंच धोरण चालू उरतलें. म्हणल्यार कोंकणी वा मराठी सारक्या प्रादेशीक भाशांच्या माध्यमाच्या खाजगी शाळांक आनी चर्च संस्था चलयतल्या आर्चडायोसेसन मंडळाच्या इंग्लीश माध्यमाच्या शाळांक अनुदान चालूच उरतलें. पूण ह्या कायद्यांत सरकारी अनुदान खंयच्या माध्यमाच्या प्राथमीक शाळांक दिवचें इतलेंच आसतलें काय खंयच्या माध्यमाच्या शाळांक हाचे फुडें परवानगी दिवची वा दिवची न्हय हाचोय आस्पाव आसतलो खबर ना. हे विशीं हाचे आदीं दरेका पक्षाच्या सरकारांनी हेविशीं निर्णय घेतला आनी मागीर तो आपणेच मोडला. देखूनच गोंयांत करड कशें इंग्लीश माध्यमाच्यो खाजगी प्राथमीक शाळा वाडत गेल्यात. खरें म्हणल्यार ताकाच लागून भाशा माध्यमाचो प्रस्न इतलो किचकट जावन पडला.

भाशा माध्यमाचो हो प्रस्न पयलीं राजकी जालो. मागीर ताका धर्मीक रंग चडलो. उपरांत तो जातीयवादी जालो. पूण तो शिक्षणीक जालो? भाशीक जालो? लोकांक जाय तें सरकारान दिवपाचें, काय लोकांक बरें तें सरकारान दिवपाचें? आपल्या भुरग्यां खातीर माध्यम वेंचून काडपाचें स्वातंत्र्य पालकांक आसा? दरेका भुरग्याक मोफत शिक्षण दिवपाची लागणूक सरकाराची आसा काय ना? तशें जाल्यार लोकांक जाय त्या माध्यमांत मोफत शिक्षण दिवपाची लागणूक सरकाराची? आनी आसली जाल्यार सरकारी अनुदान अमक्याच माध्यमाच्या शाळांक मेळटलें आनी अमक्या माध्यमाच्या शाळांक मेळचें ना अशें सरकार थारावंक शकता काय ना? लोकशायेंत सरकार व्हड काय लोक व्हड? आवयभाशेंतल्यान शिकप चड बरें काय परके भाशेंतल्यान? जाल्यार फकत इंग्लीश परकी आनी मराठी आमची? मागीर आमची आवयभास खंयची? आवयभास कोंकणी आसून लेगीत मराठींतल्यान शिकता तो राष्ट्रवादी आनी इंग्लीशींतल्यान शिकता तो अराष्ट्रीय? आयचे घडयेक इंग्लीश भारतीय भास काय फिरंगी भास? इंग्लीशीक विरोध केल्यार ती बामणी सुप्रिमसी जाता?  

भाशा माध्यम आनी त्या शाळांक सरकारी अनुदान दिवपाचो aहो प्रस्न. पूण तो शिक्षण सोडून हेर विशयांनीच चड घुस्पून गेलो. आनी ताकाच लागून आज तो प्रमाणाभायर किचकट जावन गेला. म्हणटकीर तो समजून घेतलो जाल्यार ताचे फाटभुंयेसयत समजून घेवचो पडटलो. निखट्या दिखावू गजालींचेर वचनासतना तळाक बुडी मारून खरें कितें आनी फट कितें तें वयर घेवन येवचें पडटलें. शणैं गोंयबाबान सांगिल्लें तशें सत्याचे कानशीचेर घासूनच आनी भावनेच्या भरांत व्हांवन वचनासतना वस्तुनिष्ठपणान हो प्रस्न समजून घेवचो पडटलो. तेन्नाच आमी एका ठोस निर्णयामेरेन घडये येवंक शकतले.

भाशा माध्यमाची फाटभुंय 

खूबशा जाणांक दिसता हो प्रस्न 2011 वर्साच तयार जालो. निखालस ना. ह्या विशयाचेर आजमेरेन दोन जनआंदोलनां जाल्यांत. एक 1990 वर्सा आनी दुसरें 2011 वर्सां. 10 वर्सांनी परत एक फावट. आनी ह्या 10 वर्सांनी कितलेशेंच उदक मांडवींतल्यान व्हांवन गेलां. आनी त्या उदकांत कितल्याशाच सुवार्थी राजकारण्यांनी आपले हात वेवस्थीत धुंवन घेतल्यात.

गोंयांत पयलेंच सरकार महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षाचें आयलें आनी मुख्यमंत्री भाऊसाहेब बांदोडकारान शिक्षण आनी भलायकी ह्या दोन गजालींचेर भर दिवन गोंय उबारपाक सुरवात केली. गोंय मुक्तिपयलीं गांवांनी मराठी शाळा जाल्यार फकत शारांनी मराठीवांगडा थोड्यो पोर्तुगीज आनी इंग्लीश शाळा असो प्रकार आशिल्लो. भाऊन वाड्यावाड्यार प्राथमीक शाळा सुरू केल्यो जाल्यार गांवांत उणीच एक माध्यमीक शाळा आसतली अशे तरेन शिक्षणाचें जाळ विणपाक सुरवात केली. ताची वेवस्थीत आंकडेवारी आयज शिक्षण खात्यांत लेगीत सारकी मेळना. पूण 1965 वर्सा गोंयांत 860 प्राथमीक शाळा आशिल्ल्यो आनी तातूंत 86,486 भुरगे शिकताले. 1975 वर्सा शाळांचो हो आंकडो एक हजारावयर गेलो जाल्यार भुरग्यांचो आंकडो एक लाखालागीं पावत आयिल्लो (98,183). 1985 वर्स येयसर शाळांचो आंकडो 1222 जाल्लो जाल्यार भुरग्यांचोय आंकडो 1.22 लाखांवयर गेल्लो. पूण हातूंतल्यो कितल्यो मराठी, कोंकणी आनी इंग्लीश ताची आंकडेवारी मेळ्ळिना. पूण मराठी चड आशिल्ल्यो, इंग्लीश वाडत चलिल्ल्यो आनी कोंकणी हाता-बोंटार मेजपाइतल्यो आशिल्ल्यो हें खात्रीन.

1976 सावन एकेक करून प्राथमीक आनी माध्यमीक शाळा मराठींतल्यान इंग्लीश माध्यमाच्यो जावंक लागिल्ल्यो. पयलीं ही सुरवात शारांनी जाली आनी उपरांत हें वारें गांवांनीय पावलें. तेन्नाच 1984 वर्सा गोंय शाळा शिक्षण कायदो आयलो जाल्यार 1986 वर्सा ह्या कायद्याची नेमावळ आयली. हे नेमावळींतल्या नेम 6 (1) प्रमाण  प्राथमीक पावंड्यार भुरग्याचें माध्यम जितलें शक्य आसा तितलें आवयभाशेंत आसचें अशें सांगिल्लें. तशेंच कोंकणी वा मराठी शाळांनी तिसरेसावन इंग्लीश हो विशय शिकोवपाचीय तजवीज केल्ली.

1989 वर्सा खाजगी इंग्लीश प्राथमीक शाळांनी शिकोवपी शिक्षकांनी उच्च न्यायालयांत एक केश घाली. नव्या कायद्याप्रमाण सरकारी शाळांतल्या शिक्षकांक मेळटा तोच पगार खाजगी शाळांतल्याय शिक्षकांक मेळपाक जाय अशी तांची मागणी आशिल्ली. पूण विद्यार्थ्यांकडल्यान भरपूर फी घेनात तेन्ना आपणाक पगार दिवप परवडना अशी शाळांच्या वेवस्थापनांची भुमिका आशिल्ली. पूण ‘समान काम – समान पगार’ ह्या तत्वाक धरून उच्च न्यायालयान ही मागणी उखलून धरली आनी तसो पगार दिवपाची तजवीज करची असो आदेश सरकाराक 1990 वर्सा दिलो. त्याच दिसांनी काँग्रेसीचें सरकार 75 दिसांभितर उडोवन काँग्रेसीचे कांय बंडखोर आमदार आनी महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षान एकठांय येवन पुरोगामी लोकशाय आघाडेचें (पुलोआ) सरकारय घडयल्लें. डॉ लुईस प्रॉत बार्बोझा आशिल्ले मुख्यमंत्री, रमाकांत खलप उपमुख्यमंत्री आनी शशिकला काकोडकार शिक्षणमंत्री. ह्या सरकारान तीन निर्णय घेतलेः

 1. फकत कोंकणी, मराठी वा हेर खंयचेय प्रादेशीक भाशेंतल्यान चलपी खाजगी प्राथमीक शाळेक पगारी अनुदान दिवप, इंग्लीश शाळांक दिवप ना.

2. खंयचीय सरकारी प्राथमीक शाळा इंग्लीश माध्यमांत चलोवप ना. आसात त्यो कोंकणी-मराठी करप.

3. एक्काय नवे इंग्लीश प्राथमीक शाळेक परवानगी दिवप ना.

धा वर्सांची सत्ता अचकीत हातांतल्यान गेल्ले काँग्रेसीन हो राजकी विशय केलो आनी ताचेर गोंयभर आंदोलन सुरू केलें. माध्यमाची अट घालिनासतना सगल्या खाजगी प्राथमीक शाळांक पगारी अनुदान दिवचें अशी तांची मागणी आशिल्ली. तीन वर्सां पयलीं कोंकणी राजभास करपा खातीर आंदोलन करपी काँग्रेसवाले आनी ‘हेराल्डा’सारकें इंग्लीश दिसाळें ह्या आंदोलनांत आघाडेर आशिल्लें. चर्चिचे डायोसेसन मंडळाच्यो 130 शाळा तेन्ना इंग्लिशींत चलताल्यो. दोनेक म्हयने हें आंदोलन चल्लें. दुसरे वटेन शिक्षणतज्ञांमदीं जाहीरपणान भासाभास सुरू जाल्ली. काँग्रेसीच्या आंदोलनाक विरोध करपाक कोंकणी आनी मराठीवादी एकठांय आयले. तीन वर्सांपयलीं ते एकामेकांच्या जिवार उठिल्ले. पूण हांगां एकठांय येवन तांणी भारतीय भाषा सुरक्षा मंच ही संघटना घडयली आनी प्रतिआंदोलन सुरू केलें. सरकारान सगळ्या शिक्षणतज्ञांक आपोवन तांचें एका दिसाचें अधिवेशन घेतलें आनी थंय शिक्षणतज्ञांनीय सरकाराचे भुमिकेक तेंको दिलो.

सगळ्यांत म्हत्वाचें म्हणल्यार चर्चिचे डायोसेसन मंडळान आपल्यो इंग्लीश शाळा कोंकणींत करपाचें थारायलें. शिक्षकांक प्रशिक्षीत करपी निर्मला इन्स्टिट्यूट ऑफ एज्युकेशन हे संस्थेन आवयभाशेंतल्यान शिकपाफाटलीं शास्त्रीय कारणां शिक्षक, पालक आनी वेवस्थापनांलागीं पावोवपाचें काम खूब परिणामकारकपणान केलें. चर्च सरकारा वटेन गेली आनी काँग्रेसीच्या आंदोलनांतलें वारेंच गेलें. रातयांभितर डायोसेसनाच्यो 130 शाळा कोंकणी माध्यमाच्यो जाल्यो. फादर अविनाश रिबेलो तेन्ना डायोसेसन मंडळाचे सचीव आशिल्ले. तांणी सगळ्या इंग्लीश शिकोवपी शिक्षकांक कोंकणीभितर प्रशिक्षीत करपा खातीर कार्याशाळांचो धडाको लायलो. निर्मला इन्स्टिट्युटानय तेंको दिलो. मात कांय वर्सां ह्या कोंकणी शाळांनी इंग्लिशींतल्यान कोंकणी शिकोवप चालू उरलें जाल्यार कांय कोंकणी सारकी कळनाशिल्ले शिक्षक निवृत्त जायसर हे प्रकार चालूच उरले. 1990 ते आजमेरेन कोंकणी शिक्षक प्रशिक्षीत करपी डीएड् सुरू करपाचेरय कोणेंच लक्ष दिलेंना. पूण हें आंदोलन सोंपलें.

कोंकणी वाडल्यो, इंग्लीशय वाडल्यो 

सरकारी भुमिकेक तेंको दिवपाच्या चर्चिच्या ह्या एका निर्णयाक लागून कोंकणी शिक्षणाची परिस्थिती आरत्याची परती जाली. 1990 मेरेन गोंयांत 160 इंग्लीश शाळा चलताल्यो,  871 मराठी शाळा आनी कोंकणीच्यो फकत 9 शाळा. विद्यार्थीय इंग्लीश शिकपी सुमार 43,000, मराठी शिकपी 57,000 जाल्यार कोंकणी शिकपी फकत 1644. हें चित्र रातयांत बदल्लें. कोंकणीच्यो शाळा जाल्यो 139 जाल्यार भुरगे पावले 30 हजारांचेर. दुसरे वटेन इंग्लीश शाळा उरल्यो फकत 26 आनी भुरगेय उरले फकत 11,630. मराठी शाळांचो आंकडो थोडोसो वाडलो, पूण भुरग्यांचो आंकडो मात पांच हजारांनी देंवलो. ही परिस्थिती अशीच उरिल्ली जाल्यार कोंकणी शिक्षणाक बरे दीस येवपाचे.

पूण तशें जालें ना. 1990 ते 1995 ह्या पांच वर्सांनी सात मुख्यमंत्री गोंयांक मेळ्ळे. तातूंत राजकारणाच्योय भोयो जाल्यो आनी शिक्षणाच्योय. 1995 वर्सा परत प्रतापसिंग राणे मुख्यमंत्री जाले. ते तर इंग्लीशीचे खडेगांद समर्थक. फुडें साडे तीन वर्सांनी तांचें सरकार उडोवन डॉ विल्फ्रेड डिसोझा मुख्यमंत्री जाले. पूण तांचेंय सरकार चार म्हयन्यांभितर उडोवन लुइझिन फालेरो मुख्यमंत्री जाले. 1999 वर्सा वेंचणूक जातकीर परत फालेरोच मुख्यमंत्री जाले. पूण तांचें सरकार पांच म्हयन्यांभितर उडोवन भाजपाच्या तेंक्यान फ्रांसिस्को सार्दीन मुख्यमंत्री जाले. त्या सरकाराचो तेंको इकरा म्हयन्यांत काडून घेवन मनोहर पर्रीकार 2000 वर्सा मुख्यमंत्री जाले ते 2002 वर्सा विधानसभा बरखास्त करतकीर लेगीत मुख्यमंत्री म्हुणून उरले. 2002 वर्सा परत वेंचणूक जाली आनी मनोहर पर्रीकार परत मुख्यमंत्री जाले. अडेच वर्सां भितर भाजपाचें सरकार उडोवन काँग्रेसीचे  राणे परत मुख्यमंत्री जाले ते 2007 वर्साची वेंचणूक जायसर. मागीर पांच वर्सां दिगंबर कामत मुख्यमंत्री.

1990 वर्स सोंपता म्हणसर पुलोआचें सरकार पडलें आनी 42 दिसांचे राष्ट्रपती राजवटी उपरांत मगोंतल्यान फुटिल्लें रवी नायक काँग्रेसीचे मुख्यमंत्री जाले. तेन्नासावन 2011 मेरेन 20 वर्सांभितर माध्यमाचें सरकारी धोरण खंयचे खंय नाच्च जालें. सगळ्यांत म्हत्वाचें म्हणल्यार नव्या इंग्लीश शाळांक परवानगी दिवचे नात हें धोरण फुडल्या सगळ्याच सरकारांनी नदरेआड केलें आनी सगळेच मुख्यमंत्री नवनव्या इंग्लीश शाळांक परवानगी दीत सुटले. कारण कितें दिलें तर केंद्रीय बोर्डाच्यो शाळा आसतात तांकां इंग्लीश माध्यमाखातीर परवानगी दिवची पडटा आनी केंद्रीय कर्मचारी भारतभर भोंवत आसतात देखून तांच्या भुरग्यांक इंग्लीश माध्यमांतल्यान शिकोवचें पडटा. प्रत्यक्षांत केंद्रीय बोर्डाच्या नांवान थळाव्या खाजगी वेवस्थापनांकच चड परवानग्यो दिल्यो.  पुलोआचें सरकार पडटकीर 1995 मेरेनच इंग्लीश शाळा 26 वेल्यान 38 चेर पाविल्ल्यो. म्हणल्यार 12 नव्यो इंग्लीश शाळा!

24 ऑक्टोबर 2000 ते  2 फेब्रुवारी 2005 हो सुमार साडेचार वर्सांचो मनोहर पर्रीकाराचो मुख्यंत्रीपदाचो काळ. ह्या काळांत तांणी वट्ट 25 नव्या इंग्लीश माध्यमाच्या खाजगी शाळांक परवानगी दिली. (2001 – 3 शाळा, 2002 -5 शाळा, 2004 – 6 शाळा आनी 2005 – 11 शाळा). त्योय केंद्रीय बोर्डाच्यो न्हय. पणजी, ताळगांव, म्हापशें, पर्वरी, मडगांव, बाणावली, कुंकळ्ळी, सुरावली, झुवारीनगर, फोंडें, बांदोडें, खांडेपार, आगशी, बोरी आनी पर्यां सत्तरे लेगीत. प्रतापसिंग राणेचो काळ 2 फेब्रुवारी 2005 ते 8 जून 2007 असो सुमार अडेच वर्सांचो. तांणीय अश्योच गांवांगांवांनी आनी शारांनी मेळून 17 इंग्लीश शाळांक परवानग्यो दिल्यो. निम्न-सरकारी आशिल्ल्या बाल भवनांत लेगीत इंग्लीश शाळा सुरू केली. उपरांत आयले काँग्रेसीचेच दिगंबर कामत. तांणी आपले कारकिर्दींत 2010 मेरेन 43 शाळांक परवानग्यो दिल्यो ताचो उल्लेख एके विधानसभेंत विचारिल्ल्या प्रस्नाचे जापेंत मेळटा.

 

थोडके भितर सांगपाचें जाल्यार 1991 ते 2011 ह्या 20 वर्सांच्या काळांत सत्तेर आयिल्ल्या काँग्रेस, भाजपा वा हांगाचे-थंयचे फोडून घडयल्ल्या सरकारांनी मेळून इंग्लीश शाळांचो आंकडो 26 वेल्यान 143 चेर व्हेलो. आनी विद्यार्थ्यांचो आंकडो तर 11 हजारांवेल्यान 29 हजारांचेर पावलो. सुमार तीन पटिंनी वाडलो. मराठी शाळांचो आंकडो वाडून 902 चेर पावलो खरो, पूण विद्यार्थ्यांचो आंकडो मात 35 हजारांमेरेन देंवलो. कोंकणी शाळांचो आंकडो तर 199 चेर पाविल्लो आनी विद्याऱ्थ्यांचो आंकडो 32 हजारांचेर. हातूंत इंग्लीश आनी कोंकणीच्यो खाजगी शाळा चड जाल्यार मराठीच्यो सरकारी. 2011 वर्सा भाशा माध्यमाचें आंदोलन 20 वर्सांनी परत सुरू जालें तेन्ना एके इंग्लीश शाळेक सरासरी 200 भुरगे पडटाले, एके कोंकणी शाळेक 162 जाल्यार एके मराठी शाळेक फकत 40 भुरगे. हाचोच अर्थ मराठीचो विद्यार्थी देंवतच गेल्लो आनी इंग्लीश शाळा जावन लेगीत फकत चर्चिच्या शाळांक लागून कोंकणीचो विद्यार्थी देंवंक नाशिल्लो. गोंयांत क्रिस्तांव समाजांतलो भुरगो चुकून मराठी शिकता. मागीर ह्या नव्या इंग्लीश शाळांनी कोण धांवतालो? क्रिस्तांव काय हिंदू?

राजकारण्यांनी केली चळवळिची दशा 

2011 वर्सा ‘फोर्स’  ही संघटना सुरू जावन चर्चिचे डायोसेसन मंडळाचो तेंको घेवन इंग्लीश माध्यमाच्या खाजगी शाळांकय सरकारी अनुदान दिवचें म्हुणून आंदोलन सुरू जालें. कारण परवानग्यो दीत सुटिल्ल्यान इंग्लीश माध्यमाच्यो शाळा वाडत चलिल्ल्यो. डायोसेसन शाळांतल्या भुरग्यांचो आंकडो देवंक लागिल्लो. मराठी खाजगी शाळा इंग्लीश जाल्ल्यो. फकत डायोसेसन आनी सरकारी शाळा तितल्यो कोंकणी वा मराठी उरिल्ल्यो. (कोंकणी भाशा मंडळा सारके थोडे अपवाद सोडून). तेन्ना कोंकणी-मराठी चळवळींतले म्हालगडे, राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ आनी भाजपाच्या तेंक्यान भारतीय भाषा सुरक्षा मंच परत सक्रीय जालो. 1990 वर्सा शिक्षणमंत्री आशिल्ली शशिकलाताई काकोडकार मंचाची निमंत्रक जाली. तांणी इंग्लीश शाळांक अनुदान दिवपाक विरोध केलो. मुख्यमंत्री दिगंबर कामत आनी सत्ताधारी काँग्रेसीच्या नांवान शबय सुरू जाली. भ्रश्टाचारी प्रतिमेक लागून सवंग पुराय विटिल्ले काँग्रेसीची ह्या वेळार पुराय गोची जाल्ली. 2012 वर्साची विधानसभा वेंचणूक तोंडार आयिल्ली. असल्या वेळार चर्चीक दुखयल्यार हातांतली गॅरेंटेड व्होट बँक वता आनी चर्चीवांगडा गेल्यार हेर लोक काँत्र जाता. ह्या राजकी चक्रव्युहांतल्या वाट काडपा खातीर काँग्रेसीन फकत चर्चिच्या इंग्लीश शाळांक अनुदान चालूच दवरपाचें पूण कोंकणी विशय सक्तीचो करपाचो आनी कोंकणी-मराठी प्राथमीक शाळा सुरू करतल्यांक वेगवेगळीं अनुदानां दिवपाचीं असो उपाय सोदून काडलो. ताचो फायदो बशिल्लेकडेन भाजपाक मेळ्ळो. पूण इतलेंय जावन चर्च काँग्रेसीआड गेलीच आनी सत्ताधारी काँग्रेस णवांचेर येवन धडेर कोसळ्ळी.

मनोहर पर्रीकाराचें परिवर्तन सरकार येतकीर भाशा माध्यम परत सारकें जातलें असो आत्मविस्वास कोंकणी चळवळींतले म्हालगडे फुडारी लेगीत उक्तायताले. पूण परिवर्तन जावन लेगीत भाजपाक फकत 21 सुवातो मेळिल्ल्यो. म्हणल्यात 40 आमदारांचे विधानसभेंत धडेवेलें भोवमत. म्हणटकीर तांचे युतिचे भागीदार आशिल्ले मगोचे 3, मिकी पाशेकोच्या साश्टींतल्या गोवा विकास पार्टीचे 2, साश्टींतले आनीक 2 अपक्ष आनी पर्वरी-दिवचलचे 2 अपक्ष अशी 30 जाणांची माटोळी बांदून पर्रीकाराचो गणपती मखरांत बसलो. पूण ताच्याच भाजपांतले पांच मतदारसंघ चर्चिचे आशिर्वादान आयिल्लेः कळंगूट, हळदोणें, सांत आंद्रें, कुठ्ठाळी आनी वास्को. ते भायर साश्टींतले चार मतदारसंघ सरकाराक तेंको दिताले. तेन्ना चर्चीआड वचून तांच्या इंग्लीश माध्यमाच्या शाळांचें अनुदान रद्द केल्लें जाल्यार माटोळीय तुटपाची आनी मखरय फुटपाचें. म्हणटकीर पर्रीकारान शिक्षणतज्ञांची म्हुणन सांगून एक समिती घडयली, तांच्यो बसका घेत कांय वेळ काडलो आनी एक दीस आपणाक जाय तो निर्णय घेवन सोडलो. काँग्रेसीचेंच धोरण मुखार व्हरपाचें आनी चर्चिचे इंग्लीश माध्यमाच्या शाळांक अनुदान चालूच दवरपाचें. तेन्नासावन आतांमेरेन हो प्रस्न हुमकळतच पडला. फाटल्या म्हयन्यांत विधानसभा अधिवेशन सुरू जालें तेन्ना ‘फोर्स’ संघटना परत रस्त्यार आयली. तांणी गोंयभर रास्ता रोको केलो आनी पणजे आझाद मैदानाचेर उपोषण केलें. तेन्ना ह्याच सगळ्या आमदारांनी वचून फुडल्या अधिवेशनांत कायदो हाडटले तातूंत तुमचो इंटरेस्ट सांबाळटले अशें उतर तांकां दिलें. मुख्यमंत्र्यानय सादारण तशेंच उतर विधानसभेंतय दिलें.

 

म्हणल्यारच भाशा माध्यमाचो प्रस्न राजकारण्यांनी आपणाक जाय तसो वापरून घेतलो आनी चळवळ करपी लोकांक वेवस्थीत फटयले. कारण हांगां चळवळ फुडें आनी राजकी फुडारी तांच्या फाटल्यान अशी परिस्थिती नाशिल्ली. राजकी फुडारी फुडें आनी चळवळ आनी तातूंतले बिनराजकी फुडारी तांचे फाटल्यान अशीच परिस्थिती काँग्रेस सत्तेर आसतनाय आशिल्ली आनी भाजपा सत्तेर येतकीरय उरली. देखूनच भाजपान तोपी घुवंडायतकीर जनआंदोलन उबें रावंक शकलें ना. हाचो अर्थ आमच्या चळवळींतल्या फुडाऱ्यांनी आपणाक विकले अशें म्हणप मात साप्प चुकिचें. पूण तांणी आपली चळवळ व्हरून राजकी पक्षांच्या पोशांत घाली. देखूनच राजकी पक्षान भुमिका बदलतकीर चळवळ गळसणली. अशेच तरेन कोंकणी राजभास जातकीर ‘कोंकणी प्रजेचो आवाज’ ही संघटनाच व्हरून काँग्रेसीच्या पोशांत घाल्ली. पूण काँग्रेसीन वापरून जातकीर चळवळ कोनश्याक मारली आनी चळवळिच्या फुडाऱ्यांकय. तातूंत मदीं फाटले खेपे मनोहर पर्रीकार मुख्यमंत्री आसतना रोमी लिपिचो पांखो घेवपी फुडाऱ्यांक मुखार काडून ह्याच राजकारण्यांनी एकसंघ आशिल्ली कोंकणी चळवळ वेवस्थीत फोडिल्ली. ती आजूय फुटिल्लीच आसा. आनी तरीकय ही फोडाफोडी करतल्या राजकी फुडाऱ्यांच्या फाटल्यान कोंकणी चळवळ अजूनय फरफटत आसा.

मात ह्या सगळ्याच प्रसंगांचेर विद्यार्थी आनी तरणाटे म्हालगड्यांच्या ह्या फोडाफोडिच्या राजकारणाफाटल्यान फरफटत गेले नात. राजभास आंदोलना वेळार कोंकणी-मराठीच्या नांवान गोंय फुटलें तेन्ना ही फूट धर्मीक जावची न्हय आनी तातूंतल्यान जातीय दंगल पेटची न्हय म्हुणून विद्यार्थी चळवळ प्राणपणान वावुरली. ‘कोंकणी प्रजेचो आवाज’ व्हरून काँग्रेशींत घालपाकय तांणी विरोध केलो. लिपिचो वाद आयलो तेन्नाय तरणाट्यांनी पेंगट बांदून ह्या वादाक धर्मीक रंग दिवपाच्या प्रयत्नांक विरोध केलो. समेट घडोवन हाडपाचे लेगीत प्रयत्न केले. क्रिस्तांव समाजांतले विद्यार्थी ह्या वेळार देवनागरी वटेन रावले. भाशा माध्यमाच्या प्रस्नावेळारय ‘गेट वेल सून’ पंगडान आपलें वेगळें अस्तित्व राखून दवरलें. हिंदू-क्रिस्तांव, अ-संस्कृत, अराष्ट्रीय असली धर्मीक उजो लावपी भास तांणी शाणेपणान टाळ्ळी. कोंकणी चळवळींतलो एकवट आनी एकचार राखून दवरपाचें काम ह्या विद्यार्थी आनी तरणाट्यांनी केलां. आनी कोंकणी चळवळ फुटून वचपाक कारण आसा वडाची साल व्हरून पिपळाक लावपाची कोंकणी चळवळींतली ही धर्मकोल्ली वृत्ती. राजकारणी, चर्चिसारक्यो धर्मसंस्था वा हेर धर्मकोल्ली संस्था समाजाक फोडूनच आपलें राजकारण करतात. दुर्दैवान कोंकणी चळवळ तांच्या ह्या कारस्थानाक बळी पडत आसा. आनी तातूंतल्यान आपलें मूळ एकाचाराचें रूप इबाडत आसा.

फकत क्रिस्तांव अराष्ट्रीय? 

राजकारण्यांचें हे कारस्थान मतींत येवंक नाशिल्ल्यान जायत, पूण लिपिच्या वादावेळारसावन कोंकणी चळवळीन आपलें रूप बदल्लां. एका तेंपार सर्वधर्मी आशिल्ली ही एकचाराची चळवळ उबी फुटल्या. रोमी लिपीवेळार रोमिचो पांखो घेवपी फुडाऱ्यांवांगडाच क्रिस्तांव समाजाकय चळवळींतले फुडारी दोश दिवपाक लागिल्ले. उपरांत भाशा माध्यमाच्या प्रस्ना वेळार परत चर्चीवांगडाच पुराय क्रिस्तांव समाजाकच आमच्या फुडाऱ्यांनी अराष्ट्रीय थारायलो. संघासारके मंचांतले फुडारी खूश जाले. कारण तांची भास आतां कोंकणी चळवळींतले फुडारी उलोवपाक लागिल्ले. इंग्लीश माध्यम मागतले चर्चीक आनी फकत क्रिस्तांव समाजाक आमच्या फुडाऱ्यांनी फिरंगी आनी अराष्ट्रीय थारायले. पोर्तुगीज पासपोर्ट घेवन देशाचो त्याग करून वचपी हेच ते पाश्चिमात्य संस्कृतायेंत लोळपी लोक अशें म्हुणून तांकां हिणसायले. आनी हें म्हणटना रजांव कितें? इंग्लीश शाळांखातीर अनुदान घेता तो अराष्ट्रीय. मागीर खाजगी शाळांनी इंग्लीश माध्यमांत शिकता तो अराष्ट्रीय न्हय? कित्याक? तो पयशेकार म्हुणून, काय तातूंतलो भोवसंख्य हिंदू म्हुणून? इंग्लीश खाजगी शाळांनी कितें फकत हिंदूच भुरगो आशिल्लो अशें कांय ना. जाका फी परवडटा तो सगळ्या जाती-धर्मांतलो आशिल्लो. आनी पांचवेक सावन आख्खें गोंय इंग्लीश माध्यमातल्यान शिकता. पूण तेन्ना मात ती फिरंगी भास भारतीय जाता? आनी इंग्लीशींतल्यान शिकपी सगळे राष्ट्रवादी?

डायोसेसन मंडळ कोंकणीचें माध्यम घेवन 20 वर्सां रावलें. त्या दोन दसकांत मराठी माध्यमाच्यो खाजगी शाळा वा वेवस्थापनां लेगीत इंग्लीश जालीं. पूण तेन्ना चर्च राष्ट्रवादी, गोंयची मोगी, स्वाभिमानी अशें सगळें आशिल्ली. पूण इंग्लीश मागलेबराबर फकत एक चर्चच अराष्ट्रीय थारली? हेर इंग्लीश प्राथमीक शाळा चलोवपी खाजगी आस्थापनां मात आज लेगीत राष्ट्रवादी? आनी तातूंत शिकपीय पालक आनी विद्यार्थी राष्ट्रवादी? आनी हीच चर्च 1990 मेरेन इंग्लीश शाळा चलयताली. तेन्ना ते कोण आशिल्ले? मगोचें आनी काँग्रेसीचें सरकारय सरकारी शाळा इंग्लीशींतल्यान चलयतालें. तेन्ना तेय अराष्ट्रीय आशिल्लें? इंग्लीशींतल्यान शिक्षण दिवन तांणी अ-संस्कृत भुरगे घडयले काय सुसंस्कृत? खऱ्यांनीच इंग्लीश माध्यमांतल्यान शिकल्यार भुरगो अराष्ट्रीय जाता आनी भारतीय संस्कृतीकडल्यान पयसावता? काय तातूंतलो फकत क्रिस्तांवच अराष्ट्रीय जाता आनी हिंदू मात राष्ट्रवादीच उरता?

आयचे घडयेक 258 शाळा इंग्लीशींतल्यान चलतात. तातूंतल्यो फकत 130 डायोसेसनाच्यो. उरिल्ल्यो 128 हेर खाजगी वेवस्थापनांच्यो. ह्या शाळांनी गोंयचो एका लाखांतलो 56 हजार भुरगो शिकता. म्हणल्यार 60 टक्के. 34 टक्के (31428) मराठी शिकता जाल्यार फकत 6 टक्के कोंकणी (5880). जनगणना खात्यान हालींच 2011 वर्साचो आंकडो उजवाडायला. ते प्रमाण गोंयांत 66 टक्के हिंदू आसात, फकत 25 टक्के क्रिस्तांव जाल्यार उरिल्ले 9 टक्के हेर धर्मांचे. पूण गोंयांत 60 टक्के भुरगे इंग्लीशींतल्यान शिकतात. सरसकट सगळेच 25 टक्के क्रिस्तांव इंग्लीश शिकतात अशें धरून चलया. जाल्यार उरिल्ले 35 टक्के कोण? धरया, उरिल्ले 9 टक्के हेर धर्मीय लेगीत इंग्लीशच शिकतात. तरीकय 26 टक्के उरतातच. ते हिंदूच आसचे पडलेना? मागीर हातूंत प्राथमीक शिक्षण इंग्लीशींतल्यान शिकपी सगळ्यांच चड आंकडो कोणाचो? हिंदूंचोच न्ही? तरीकय इंग्लीश शिकतात म्हुणून फकत क्रिस्तांव फिरंगी, स्वाभिमानशुन्य, अ-संस्कृत आनी अराष्ट्रीय? हें खंयचें, कोणाचें, कसलें रजांव?

डायोसेसनांत क्रिस्तांव चड काय हिंदू?

गोंयच्या शाळांनी कितल्या धर्मांतली कितलीं भुरगीं शिकतात हाची आंकडेवारी दवरनात. बरी गजाल ही. पूण एकूच फावट ही आंकडेवारी एकठांय केली. 24 जुलय 2012 ह्या दिसा अपक्ष आमदार विजय सरदेसायान विधानसभेंत विचारिल्ल्या प्रस्नाचेर तेन्नाचे मुख्यमंत्री मनोहर पर्रीकारान ही आंकडेवारी दिल्ली. ही आंकडेवारी वेगळेंच कितें तरी सांगता. डायोसेसनाच्या शाळांनी चड भुरगे क्रिस्तांव आसतले हो आमचो समज न्हय; गैरसमज. आनी ह्याच गैरसमजांतल्यान भारतीय भाशा सुरक्षा मंचांतले आमचे कोंकणी चळवळींतले फुडारी फकत क्रिस्तांव समाजाक इंग्लीशवादी म्हुणून धाडायत चल्ल्यात.

प्रत्यक्षांत आंकडेवारी सांगता ती अशीः (ही आंकडेवारी फकत डायोसेसन शाळांची हें मतींत दवरचें)

- 12 तल्या धारबांदोडें सोडून 11 तालुक्यांनी डायोसेसनाच्यो 130 प्राथमीक शाळा आसात. तातूंतल्यो 101 शाळा साश्ट (42), बार्देस (31), तिसवाडी (15) आनी मुरगांव (13) ह्या लोकसंख्या चड आशिल्ल्या तालुक्यांनी आसात. पूण हातूंतल्या एका साश्ट तालुक्यांतच क्रिस्तांव भोवसंख्य आसा.

- 130 शाळांतल्या 77 शाळांनी हिंदू भोवसंख्य आसात जाल्यार फकत 52 शाळांनी क्रिस्तांव भोवसंख्य. म्हणल्यार 60 टक्के शाळा हिंदू भोवसंख्य आशिल्ल्यो जाल्यार फकत 40 टक्के क्रिस्तांव भोवसंख्य आशिल्ल्यो.

- डायोसेसनाच्या ह्या 130 शाळांनी 48 टक्के (14525) हिंदू भुरगो शिकता जाल्यार 39 टक्के (12012) क्रिस्तांव भुरगो शिकता. 9 टक्के (2513) हिंदू  चड.

- 11 तालुक्यांतल्या फकत तीन तालुक्यांनी क्रिस्तांव भुरगो भोवसंख्य आसा जाल्यार 6 तालुक्यांनी हिंदू भोवसंख्य. सांगे आनी काणकोण तालुक्यांनी तो लागींलागीं सारको आसाः क्रिस्तांव – 547 जाल्यार हिंदू – 515.

- क्रिस्तांव भुरगो भोवसंख्य आशिल्ले तीन तालुके म्हणल्यार साश्ट, केपें आनी फोंडें. ह्या तिनूय तालुक्यांनी मेळून 38 शाळांनी क्रिस्तांव भोवसंख्य आसा जाल्यार 14 शाळांनी हिंदू भोवसंख्य.

- ह्या तिनूय तालुक्यांनी मेळून 56 टक्के (7233) क्रिस्तांव भुरगो शिकता जाल्यार 30 टक्के (3849) हिंदू भुरगो.

- हातूंतल्या एका साश्ट तालुक्यांत 30 शाळांनी क्रिस्तांव भुरगो भोवसंख्य आसा जाल्यार हांगांयबी 11 शाळांनी हिंदू भोवसंख्य आसा.

- क्रिस्तांवांची लोकसंख्या चड आशिल्ल्या साश्ट तालुक्यांत भुरग्यांमदलो फरक खूब व्हडलो ना. 47 टक्के क्रिस्तांव जाल्यार 44 टक्के हिंदू भुरगो. जनगणनेप्रमाण साश्ट तालुक्यांत 54 टक्के क्रिस्तांव जाल्यार 34 टक्के हिंदू आसा.

- उरिल्ल्या स तालुक्यांनी मेळून 59 शाळांनी हिंदू भोवसंख्य आसा जाल्यार फकत 10 शाळांनी क्रिस्तांव भोवसंख्य आसा.

- ह्या स तालुक्यांनी मेळून 61 टक्के (10161) हिंदू भुरगो शिकता जाल्यार 25 टक्के (4232) क्रिस्तांव भुरगो शिकता. उरिल्लो हेर धर्मीय.

- दिवचल आनी सत्तरीच्या 4 शाळांनी मेळून 75 टक्के (892) हिंदू भुरगे शिकतात जाल्यार फकत 6 टक्के (72) क्रिस्तांव भुरगे शिकतात. ह्यो शाळा हिंदूंचेरच चलतात.

- बार्देस, तिसवाडी आनी मुरगांव तालुक्यांनी मेळून 50 शाळांनी हिंदू भुरगो भोवसंख्य आसा जाल्यार फकत 9 शाळांनी क्रिस्तांव भोवसंख्य आसा.

- ह्या तिनूय तालुक्यांनी भुरग्यांची संख्या पळयल्यार 59 टक्के (8691) हिंदू जाल्यार फकत 27 टक्के (3893) क्रिस्तांव. जनगणनेप्रमाण हांगांची लोकसंख्याय 64 टक्के हिंदू जाल्यार 25 टक्के क्रिस्तांव अशी आसा.

 

 

डायोसेसनाच्या ह्या इंग्लीश जाल्ल्या प्राथमीक शाळांनी अर्दो भुरगो हिंदू धर्मांतलो. तरीकय इंग्लीश शिकपी फकत क्रिस्तांव समाज अराष्ट्रीय कसो कितें? आनी ह्या शाळांनी – तोय गांवांगांवांनी – इंग्लीश शिकपी हिंदू भुरगो आनी तांचे पालक मात राष्ट्रवादी? हातूंतले फकत क्रिस्तांवांचेच भुरगे इंग्लीशींतल्यान शिकिल्ल्यान आपली संस्कृताय विसरतात? आपलो स्वाभिमान विसरतात? हीच आमची सर्वधर्मीय कोंकणी चळवळीची देख? हीच ती एकचाराची आनी एकवटाची चळवळ? एका विशिश्ट धर्माक टार्गेट करून चलपी सॅक्युलर चळवळ? आनी ह्या चळवळींतल्यान आमी पुराय कोंकणी समाजाचो एकवट करपाचो? काय हो दिशाभूल करून, फटिंच्या आदाराचेर, धर्मकोल्ल पातळावपाचो आनीक कोणाचो तरी अजेंड आतां कोंकणी चळवळीन आपणायला?

बामणी सुप्रिमसी?

कोंकणी चळवळीची ही अशी गत जाल्ली आसतनाच दुसरे वटेन इंग्लीश माध्यमाचें समर्थन करपी काय ‘विचारवंत’ भारतीय भाषा सुरक्षा मंचाचे चळवळीक बामणी सुप्रिमसीची चळवळ म्हुणून बदनाम करीत चल्ल्यात. ते बरयतात फकत इंग्लीशींतल्यान. कारण तांकां कोंकणी वा मराठी बरोवंकय येना. तांच्या मतान शणैं गोंयबाब होय बामण आनी तांची कोंकणी चळवळ मुखार व्हरपी हे चळवळीचे फुडारीय बामण. (ही तांची असली भास सांगतना लेगीत आंग शिरशिरता. स्वताक विचारवंत आनी सॅक्युलर  म्हणपी हे लोक सहजपणान ही असलीं जातीवाचक उतरां वापरून कशे बरोवपाक करपाक शकतात तेंच समजना.) आनी हें सगळें करतना ते टार्गेट करतात उदयबाब भेंब्रेक. तांच्या मतान उदयबाब हे बामणी चळवळीचे सुत्रधार. 1991 वर्सा सारस्वत समाज स्थापन जालो तेन्ना कांय लोकांनी निर्भयपणान मुखार सरून हे घडणुकेचो निशेध केल्लो. तातूंतले एक उदयबाब. जांबावले तांच्या एका कोंकणी नाटकांत बिगर-सारस्वत आसात म्हुणून तांकां नाटक करपाक जाळवणदारांनी आक्षेप घेतिल्लो, कारण उदयबाब समेस्त कोंकणी समाजाक घेवन मुखार वताले. देखूनच तर बाबू नायकाची मडगांवांतली अनभिषिक्त सत्ता काबार करपाक सर्वधर्मीय मडगांवकारांनी दोळे धांपून उदयबाबाक उमेदवार म्हुणून मुखार काडिल्लो आनी आमदार म्हुणून वेंचूनय दिल्लो.

भाशा माध्यमाचो प्रस्न धर्मीक पावंड्यार व्हरतना उदयबाब जी भास वापरता ताचेर हांव धरून कितल्याशाच जाणांचो आक्षेप आसा. पूण अशें म्हुणून ते बामणी सुप्रिमसी प्रस्थापीत करपा खातीर हें सगळें करतात अशें कोणूय म्हणीत जाल्यार मात तें कोंकणी चळवळीन सोंसून घेवचें न्हय. जे शिकले तातूंतल्याकच कोंकणी अस्मितायेचो दिश्टावो जालो. त्या काळार चडशे उच्चवर्णीय मुंबयबी वचून उच्च शिक्षण घेवंक शकताले. तातूंतल्यानच गोंयची कोंकणी चळवळ मुंबय शारांत उबी जाली. आनी थंयच्यान गोंयांत येवन तांणी ती समेस्त कोंकणी समाजामदीं पातळायली. भोवजन समाजांतले एकापरस एक खडेगांठ लेखक कोंकणी चळवळ जोडीत गेली. आज कोंकणी चळवळ जाण्ट्यांसावन नेण्ट्यांमेरेन भोवजन समाजान उखलून धरल्या. उच्चवर्णियांनी निखालस न्हय.

उरफाटें भाशा माध्यमाच्या आंदोलनांत उच्चवर्णियांचो वांटो कुस्कुटासमान. कारण ह्या समाजांतले भोवतेक सुखवस्तू आशिल्ले पालक आपल्या भुरग्यांक इंग्लीश शाळांनी धाडटात. कोंकणी आनी मराठी माध्यमांतल्यान प्राथमीक शिक्षण घेवपी भुरगो आयज आसा तो सुमार 36 हजार जाल्यार इंग्लीश शिकपी आसा 56 हजार. म्हणल्यार 60 टक्के इंग्लीश शिकपी जाल्यार 40 टक्के कोंकणी-मराठी. हातूंतल्यान जाती सोदून काडप कोणाक शक्य आसा? हरशींय उच्चवर्णीय आसात दोन काय तीन टक्के. गोंयांत मराठी माध्यमाच्यो प्राथमीक शाळा आसात वट्ट 877. तातूंतल्यो 785 सरकारी जाल्यार फकत 92 खाजगी. ते भायर 50 सरकारी आनी 46 खाजगी मेळून वट्ट  96 कोंकणी शाळा. फकत 5 सरकारी आनी 253 खाजगी मेळून वट्ट इंग्लीश शाळा 258. हातूंतल्या मराठी सरकारी शाळांनी गांवगिऱ्या वाठारांनी वता तो भुरगो फी फारीक करून इंग्लीश शाळांनी वचपाक शकनाशिल्लो भुरगो. शारांनी चडसो बिगर-गोंयकार आनी कामगार वर्गांतलो. हो भुरगो सुमार 36 हजार आसा. कोंकणी शिकपी उरल्यात आतां फकत 5880 भुरगे. 60 टक्के हिंदू भुरगो डायोसेसनाच्या शाळांनी वता हें आमी पयलींच पळयलां. इंग्लीशींतल्यान शिकपी 56 हजार भुरग्यांतले सुमार 26 हजार भुरगे अनुदान मेळनाशिल्ल्या खाजगी शाळांनी शिकतात जाल्यार सुमार 30 हजार भुरगे डायोसेसनाच्या इंग्लीश शाळांनी. हातूंतलें खंयचेंय कोंत जातींकडेन जुळना. तरिकय कोंकणी-मराठी माध्यमाची चळवळ ही बामणी सुप्रिमसीची चळवळ म्हुणून निश्कर्श काडपी अपुर्बुद्दांक कितें म्हणप?

 

इंग्लीश फिरंगी भास?

इंग्लीश फिरंगी भास देखून ती शिकची न्हय असो आनीक एक मुद्दो मुखेलपणान ह्या आंदोलनांतल्यान मुखार आयला. आनी तोच मुखार ताणून फिरंगी भास शिकता देखून तो अराष्ट्रीय असो ताचो विपर्यास केला. तेन्ना मुळावो मुद्दो येता तो हो – इंग्लीश आयचे घडयेक फिरंगी भास काय भारतीय भास? अर्थांत, हाचे खातीर इतिहास आनी वर्तमान, दोनय सासपुचे पडटलेच. इंग्लीश भास फिरंग्यांकडल्यान भारतांत आयली हो इतिहास. ब्रिटीश पयले खेपे भारतांत भितर सरले ते 1757 वर्सा ईस्ट इंडिया कंपनीच्या नांवान. तेन्ना भारतांत आशिल्ले ते प्रांत आनी राजांचीं संस्थानां. राष्ट्र वा राज्य (नेशन स्टेट) ही संकल्पनाच संवसारांत विकसीत जावंक नाशिल्ली. ती जाली युरोपांत आनी ते प्रमाण प्रदेशांच्यो भुगोलीक शिमो थारावन राष्ट्र (वा राज्य) हे संकल्पनेन भारतांत आकार घेतलो तो साहजीकच ब्रिटिश सत्तेखाला 19 व्या शेकड्यांत. वेगवेगळ्या वाठारांत वेगवेगळ्यो भासो उलोवपी ह्या राष्ट्रांतली राज्यवेवस्था चलोवपा खातीर तांणी इंग्लीश भाशेचो वापर केलो. भारतांतली पारंपारीक शिक्षण पद्दत मोडून काडली आनी मॅकोलेन 20 व्या शेकड्यांत नवीन शिक्षण पद्दत राबयली. ते खातीर इंग्लीश वापरली. खासा करून उच्च शिक्षणांभितर तर पुरायपणान.

आजय तीच शिक्षण पद्दत चालू आसा आनी ते खातीर इंग्लीशीचो वापरय तसोच चालू आसा. देखूनच भारत स्वतंत्र जालो तरीकय भारतांत इंग्लीशीचो वापर चालूच उरलो. फकत 15 वर्सां इंग्लीश वापरून उपरांत पुराय भारताची राष्ट्रभास हिंदी जातली हें थारायल्यार आतां 65 वर्सां जालीं. अजून ती मोख साकार जावंक ना. दक्षीण भारतांतल्या द्रविडी संस्कृतायेन आर्य संस्कृतायेंतले हिंदीची जबरदस्ती न्हयकारली देखून इंग्लीश भारतांत आनीकय रूढ जाली. ताकाच लागून भारताची राष्ट्रभास इंग्लीशीवांगडा हिंदी अशीच आसा आनी प्रत्यक्षांत राज्यवेवस्था आनी प्रशासन चलता तें इंग्लीशींतल्यानच. एकेक करून भारतान आतांमेरेन 22 प्रादेशीक भासांक संविधानाचे आठवे अनुसुचींत आस्पावन घेतलां. ह्या भासांक त्या त्या राज्याची राजभास केल्या. पूण तरिकय अरुणाचल प्रदेश, नागालँड, चंदिगढ, लक्षद्वीप आनी दादरा-नगर हवेली ह्या राज्यां आनी संघप्रदेशांची राजभास अजूनय फकत इंग्लीश आसा. आसाम, पश्र्चीम बंगाल आनी अंदमान-निकोबार जुव्यांचेर तांचे थळावे भाशेवांगडा इंग्लीश हीय मुखेल राजभास आसा. ते भायर हिमाचल प्रदेश, जम्मू काश्मीर, केरळ, तामिळनाडू, मणिपूर आनी गोंय ह्या राज्यांनी आपापल्या राजभास कायद्यांनी इंग्लीशीचो वापर चालूच उरतलो अशें स्पश्ट सांगलां. गोंयांत कोंकणी राजभास आनी मराठीचो राज्यकारबाराखातीर वापर हो कायदो 1987 वर्सा केलो तरी प्रत्यक्षांत सगळो राज्यकारबार गोंय मुक्तीसावन आतां मेरेन इंग्लीशींतल्यानच चलता हें सगळ्यांकच खबर आसा. हो इतिहास आनी हें आयचें वर्तमान जाणा जावन लेगीत इंग्लीश अजुनूय फिरंगीच भास?

 

बरें, हे इंग्लीश भाशेची गोंयच्या शिक्षणांत सुवात कशी कितें? 1963 सावन 1990 मेरेन खाजगी सोडातच, सरकारी पावंड्यार लेगीत इंग्लीश माध्यमांतल्यो प्राथमीक शाळा चलताल्यो. आदली आंकडेवारी माध्यमाप्रमाण मेळ्ळिना, पूण 1980 वर्सा 328 इंग्लीश, 941 मराठी आनी 73 कोंकणी माध्यमांतल्यो प्राथमीक शाळा चलताल्यो. ह्या शाळांनी 44 टक्के भुरगे (37147) इंग्लिशींतल्यान, 54 टक्के (45607) मराठींतल्यान जाल्यार फकत 2 टक्के (2047) कोंकणींतल्यान शिकताले. 1990 वर्सा, माध्यमाचें धोरण आपणावचे पयलीं, 160 इंग्लीश माध्यमाच्यो शाळा चलताल्यो. तातूंत 51 सरकारी शाळा आशिल्ल्यो. ह्या शाळांनी गोंयांतले 42 टक्के भुरगे (42798) इंग्लिशींतल्यान शिकताले, 56 टक्के (57000) मराठींतल्यान जाल्यार फकत देड टक्को (1644) कोंकणींतल्यान शिकताले. म्हणल्यार गोंय मुक्त जावन लेगीत 1990 मेरेन हांगां फिरंग्यांचेंच राज्य चलतालें? म्हुणून तीं सगळ्या पक्षांचीं सरकारां इंग्लीश माध्यमांतल्यो शाळा स्वता चलयतालीं? आनी तांणी सुमार तीन दसकां फिरंगी प्रजा निर्माण केली? आनी आतांय इंग्लीश माध्यमाक बंदी ना. म्हणल्यार फिरंगी प्रजा निर्माण करपाक आमची हरकत ना? तीयबी 60 टक्के? आनी सध्या तर माध्यमीक पावंड्यावेल्यान शिक्षण मेळटा तें फकत इंग्लिशींतल्यान. 100 टक्के. म्हणल्यार पांचवेसावन आमी सगळे आनी आमचीं सगळीं बाळां-भुरग्यां फिरंगी? खंयमेरेन व्हरप हे फिरंगीपणाचे युक्तिवाद? काय ते फकत सरकारी अनुदान घेतल्या इंग्लीश शाळांपुरतेच मर्यादीत दवरप? काय ताचेकय फुडें वचून ह्या सरकारी अनुदान घेवपी इंग्लीश शाळांनी शिकपी फकत क्रिस्तांव भुरग्यांपुरतोच हो फिरंगीपणाचो युक्तिवाद मर्यादीत दवरप?

जनआंदोलन काय जनजागरण?

हे सगळे सत्य परिस्थितीचो नियाळ घेतलो जाल्यार एक गजाल प्रकर्शान जाणवता. इंग्लिशींतल्यान शिकल्यार आपलीं भुरगीं बऱ्याक पावतलीं अशें गोंयच्या 60 टक्के पालकांक दिसता. हेरांकय दिसता आसत, पूण परवडना. हांवूय एक पालकच. आमचीं दोनय भुरगीं इंग्लीश माध्यमांतल्यान शिकलीं. पयल्या भुरग्यावेळार कोंकणी शिकोवपी बरी शाळाच पणजे नाशिल्ली. आशिल्ल्यो त्यो इंग्लिशींतल्यान कोंकणी शिकयताल्यो. थंय म्हजो इश्ट आनी आदलो संपादक आश्र्वीन तोंबटान आपल्या भुरग्याक घालून हात भाजून घेतिल्ले. म्हणटकीर आमी पुराय दीस चलपी आनी खेळांतल्यान (अभ्यासांतल्यान न्हय) शिकोवपी शाळेंत आमच्या भुरग्याक घालें आनी थंय कोंकणी भास शिकोवपा खातीर झगडलीं. दुसऱ्या वेळार कोंकणींतच घालपाचें थारायलें जाल्यार आमच्या भुरग्याक डिसलॅक्सिया जालो. म्हणल्यार अक्षर वळख जावपाक येवपी अडचणी. तातूंतल्यान भुरग्याक भायर काडपी सॉफ्टवॅर फकत इंग्लिशींत आशिल्लें. तेन्ना इंग्लीशीबगर पर्यायूच उरलो ना. अशें म्हुणून आमचीं भुरगीं फिरंगी, अ-संस्कृत वा अराष्ट्रीय जालीं नात. आमीय तांकां कोंकणीकडल्यान तोडले नात. आमचो पूत सुनापरान्तांत कोंकणी व्यंगचित्रां लेगीत काडटालो. आज आमची धूव इंग्लीशीवांगडाच कोंकणींतल्यानय बरयता. पूण म्हजे हेर भाव आनी इश्ट-इश्टिणी मडगांवां रावतात. तांचीं भुरगीं कोंकणी भाशा मंडळाचे शाळेंत गेलीं. आज तांचे मदीं आशिल्लो आत्मविस्वास आमकां आमच्या भुरग्यांमदीं जाणवना. कितें तरी उणाकपण जाणवता. तांकां कोंकणी फटाफट वाचपाकय जमना. मात कोंकणींतल्यान प्राथमीक शिक्षण घेतिल्ल्याचो फायदो चांटेपावलाक स्पश्ट दिसता. इंग्लीशय तीं म्हज्याच भुरग्यांवरी फाडफाड उलयतात. हें अशें जाणवना आनी होलमना तेमेरेन इंग्लीशीचें हें आकर्शण चालूच उरतलें.

आवयभाशेंतल्यान (वा सरभोंवतणचे भाशेंत) शिकल्यार भुरग्याक विशय आत्मसात बरे जातात. दुसरे भाशेंतल्यान शिकल्यार ताका मनांतल्या मनांत अणकाराचे आनीक एके प्रक्रियेंतल्यान वच्चें पडटा. ताका लागून आत्मसात करपाची तांक देंवता. हें वैश्र्वीक सत्य. विज्ञानीक शिक्षणपद्दतीन तें सिद्ध करून दाखयलां. तरीकय गोंयांत आमची आवयभास अजून फिक्स जायना. सगळ्याच जाती-धर्मांतले कितलेशेच पालक भुरग्यांची इंग्लीश बरी जावची म्हुणून तांकां इंग्लीश माध्यमांत तर घालतातच, पूण घराकडेनय तांचेकडेन इंग्लीश (म्हणल्यार कोंग्लीश) उलोवपाक लागतात आनी ताची इंग्लीश पुराय इबाडटात. आनी हेर चडशे पालक आपल्या भुरग्यांक मराठी माध्यमांत घालतात. थंय इंग्लीशीपरस इल्ली कमी अडचण येता, पूण अडचण येताच. हे परिस्थितींत एका लाखांमदलीं कोंकणींतल्यान शिकपी भुरगीं आमचेकडेन आयचे घडयेक आसात तीं फकत 5880, वा 6 टक्के! शणैं गोंयबाब कथामाळेक हजारांनी भुरगीं काणयो सांगपाक येतात. खूब बरो उपक्रम. पूण थंय त्या भुरग्यांची कोंकणी आयकल्यार रडपाक येता. कोणूच खंयच उलयनात ती कोंकणी, कृत्रीम पद्दतीन कसले तरी विशिश्ट हेल काडीत, तीं उलयतात. आपले बोलींत उलोवपाक तांकां आजय लज दिसता. ही स्वाभिमानाची गजाल?

इंग्लिशींतल्यान शिकिल्ल्या भुरग्यांक शास्त्रशुद्ध इंग्लीश उलोवंक वा बरोवंक येना. कारण तांची इंग्लीश कोंग्लिशीन पेड्ड्यार केल्या. आजकाल मराठीय भास म्हुणून सारकी शिकयनात. कोंकणी पदव्युत्तर पावंड्यार शिकपी लेगीत भुरग्यांची कोंकणी अजापीत करपासारकी आसता. गोंयच्या चडश्या शाळांनी खंयचीच भास – भाशेचो विशय – सारको शिकयनात. भास माध्यमांतल्यान सुदारना. ती भास म्हुणून शास्त्रशुद्धपणान शिकल्यार आनी पाठ्यपुस्तकाभायलें साहित्य वाचल्यार सुदारता. एका तेंपार गोंयकाराक कोंकणी, मराठी, हिंदी, इंग्लीश, पोर्तुगीज आनी कांय जाणांक तर गुजराती वा कन्नड लेगीत येताली. उपरांत कोंकणी, मराठी आनी इंग्लीशीपुरती मर्यादा पडली. आज ज्या माध्यमांतल्यान शिकता ती भास लेगीत सारकी येना. एका तेंपार भोवभाशीक म्हुणून नामना आशिल्लो गोंयकार आज एक लेगीत भास वेवस्थीत उलोवपाक वा बरोवपाक येना अशे परिस्थितींत सापडला. ताच्यो भोयो भोयो जाल्यात.

हातूंतल्यान भायर सरतलो जाल्यार माध्यमाचो विशय राजकीय, जातीय वा धर्मीक करून जावचो ना. दुसरे भाशेक गाळी घालून आमचे भाशेचो प्रस्न सुटचो ना. वांगडाच दोन-दोन भाशांक आवयभास म्हणपाची तडजोडय करून तो सुटचो ना. 1980 वर्सा कोंकणी शिकपी भुरगो दोन टक्के आशिल्लो. 1990 मेरेन तो देड टक्क्यार पाविल्लो. आतां डायोसेसनाच्यो शाळा इंग्लीश जातकीर परत तो 33 टक्क्यांवेल्यान 6 टक्क्यांचेर पावला. ही परिस्थिती बदलतले जाल्यार जनआंदोलन करून निखालस जावचें ना. सरकाराचेर चेंपण हाडून लोकांचेर सक्ती करपय शक्य ना. कारण लोकांक सगळे पर्याय उक्ते आसात. आनी राजकारणी लोकांचो कल पळोवनच तेवटेन दालें घुंवडायतात. 60 टक्के लोक इंग्लीशींतल्यान शिकपाक सोदता तेन्ना खंयचोय सत्ताधारी 40 टक्क्यांवाडच्यान कित्याक म्हुणून रावतलो? देखूनच तर काँग्रेसीच्या सरकारान केलें तेंच भाजपाच्याय सरकारान केलें. आवयभाशेंतल्यान प्राथमीक शिक्षण जावचें हें तांकांय मान्य आसा. पूण भोवसंख्य लोकांक तें समजना. लोक तें मानूंक तयार ना. आमकां आवडना जाली तरी ही सत्य परिस्थिती आसा. ती जड मनान आमकां मानून घेवचीच पडटली.

पूण अशें म्हुणून हात-पांय गळसणून निखालस जावचें ना. जेन्ना शक्य आशिल्लें तेन्ना, म्हणल्यार 1991 ते 2011, ह्या 20 वर्सांनी आमच्याय शिक्षणतज्ञांनी बदलत वतले परिस्थितीकडेन दुर्लक्षच केलें. ताकाच लागून सरकारान आपणेच केल्लो कायदो मोडलो आनी इंग्लीश शाळांचें पीक येत रावलें. सगळ्यांनी ताचेकडेन दुर्लक्ष केलें. आमी जाय तेन्ना शिटूक रावले नात. ताचें पानवळ 2011 वर्सा भोगचें पडलें. आतां ही परिस्थिती बदलतले जाल्यार फुर्योज जावन कांयच जावचें ना. आंदोलन करून तर ही परिस्थिती निखालस बदलची ना. ताका जाय आसतलें जनजागरण. आनी अथक परिश्रम करून कोंकणींतल्यान एक समर्थ पिळगी घडोवपाचें मिशन. जें कोंकणी भाशा मंडळान हातांत घेतलां. जें आज इंग्लीशींत चलपी शाळा कोंकणींत करून उत्तर गोंयचे शिमेर केरी-सत्तरीचो गोपिनाथ गांवस करता. वा दक्षीण गोंयचे शिमेर निराकार शिक्षणसंस्था नवी कोंकणी शाळा सुरू करून करता. आनीकय शाळा आनी शिक्षक आसतले. ते वाडटले तेन्नाच ही मोख पुराय जातली. ताका पर्यायच ना.

Blogger's Profile

Sandesh Prabhudesai

Sandesh Prabhudesai is a journalist, presently the Editor of goanews.com, Goa's oldest exclusive news website since 1996. He has earlier worked as the Editor-in-Chief of HCN and Prudent, Goa's TV channels and Editor of Sunaparant, besides working as a reporter for Goan and national dailies & weeklies in English and Marathi since 1987. He also reports for the BBC. He is also actively involved in literary and cultural activities.

Drop a comment

Enter The Code Displayed hereRefresh Image


Previous Comments

Thank you Sandesh, you are a true unbiased patriot who understands the pulse of the situation.

People like you unite the nation, not by sentimentalism but by factual facts of the time.

We lead the nation, let us be united as Indians which is our first identity and humanity is our religion

Thank you once again

Let us start a revolution of the mind, and put Education at its pinnacle and not just be literate illiterates

Flavia Vaz

- flavia, margao | 12 th January 2016 11:04

 

Sandesh,it's indeed an excellent piece.It needs much more circulation.Please see if it can be translated in Martha and published in a leading daily in parts.I know you have a wide reach but still if this article appears in a English daily it will do a great service.I once again acknowledge your efforts.

- Prashant Naik , Margao | 29 th December 2015 18:44

 

Konkani 'Sahitya" on this website is stuck for months now! Is it indicative of creativity, interests and optimism Konkani and its writers are showing for future? The growth and interest of any language can be gauged from the interest it generates on the literary and intellectual fields.

Look at the recent Andolan in Panjim, all the leaders are the same from the 80s, most in their late 80s, I guess. Some are on the Govt. payroll, raking in funds and grants. Where is the young generation leadership. Today there is not even one site in Devanagari where people can exchange ideas, literature, etc. in Koknaki. All of these doesn't bode well for Konkani which is surely heading towards natural death from the point of view of usage and medium.

Efforts of Sandesh are indeed noteworthy and appreciative.

- Ranjan, Goa | 10 th October 2015 18:11

 

Sandesh,

Excellent writing and astute analysis, but try showing your write up to an average 'Joe' from Mapusa, Penem or Sankhali side, and you will see that most if not all will stumble reading it. On the contrary they will be fluently reading it had it been in Marathi or English. Hence the reason these two languages (and the newspapers in those languages) are thriving, whereas Konakni cannot. When I read your English to Marathi write-ups they are so much pleasure to read compared to Konkani which I feel stretched and patched when I read.

Because Konkani is not standardized, people pull it in all directions and speak the way they want distorting its structure, form and grammar. And the various forms are not mutually exclusive at least to most. And its sarawatization (you believe it not ) has problemized it even further. Even in distant villages, folks are sending their kids to English medium, whether we like or not, because they have realized this problem and they are worried about their kids future.

Besides Konkani literature is so poor in its content and form, whether you like it or not. KBB school may be an outlier, it is a not a representation of the true picture.

Solution, developed a hybrid curriculum which is English based and sprinkling of Marathi and Konkani. This is how Church and its cronies 'dadagiri' can be controlled. Franky speaking Konkani in written and academic form is dying, it growth is negative, which is obvious from your own data, the quality of new literature is not noteworthy. Its history starts and ends with Shanoy Goembab, a divisive figure and not an intelect. One plus side side of it is that it does have passionate supported such as yourself. For a long time you had stopped writing in Marathi but now you are back, and that explains all!

- Anand, Margao | 09 th October 2015 06:50

 

sundar

- sanjiv verenkar, mangeshi | 08 th October 2015 22:47

 

संदेश बाब , तुमची ही निबंध सगल्याक कळुंक जाय . आयज सुनापरान्त आसल्यार कितलें जनाक वाचपाक मेळत आशिल्ले . म्हाका अशें दिसता कि तुमची ही चिन्तन बेगीन बेगीन कोंकणी मोग्यां मेरेन पावंक जाय. म्हजी मिनती .

- Gopinath Vasco, Vasco | 08 th October 2015 08:19

 

Related Blogs